نحويان كوفه
در مبحث تفاخر ميان كوفيان و بصريان توضيح كوتاهى دربارهء مناظرههاى ادبى ميان اين دو گروه بيان كرديم . در بسيارى از مسائل عربى مانند نحو ، ادبيات و لغت ميان آنها درگيرى رخ مىداد ، به طورى كه هر گروهى خود را به يكى از آن دو نسبت مىداد و براى هر يك از آنها حزب و گروهى تشكيل يافته بود .
ابوالبركات عبد الرحمن بن ابى وفاء انبارى متوفاى سال 577 ( ه . ق ) در كتابش الانصاف فى مسائل الخلاف ميان نحويان بصرى و كوفى ( چاپ پاريس سال 1913 م ) مسائل اختلافى ميان اين دو گروه را ذكر كرده و آنها را به 102 مسأله رسانده است .
ابوالبقاء عكبرى عبد اللّه بن حسين نحوى ضرير متوفاى سال 616 ( ه . ق ) در كتابش ( التبيين فى مسائل الخلاف بين البصيريين و الكوفيين ) از ابو البركات پيروى كرده است .
جلال الدين سيوطى متوفاى سال 911 ( ه . ق ) به نقل از ابن اياس دو مسأله بدان افزوده است ( به كتاب الاشباه و النظائرله ج 2 ، ص 147 ، چاپ حيدرآباد مراجعه كنيد ) .
مسأله زنبور و عقرب از مشهورترين مناظرههاى ادبى است كه ميان سيبويه از بصره و كسائى از كوفه در گرفت ، كسائى به امين فرزند رشيد درس مىداد و امين هم او را يارى مىكرد ، چنان كه گويى كاميابى همه مردم ديارش به پيروزى يكى از نحويان بستگى دارد .
اينك خلاصه مسأله زنبور را ذكر مىكنيم تا ميزان اعتنا و توجه حاكمان عباسى به مسائل علمى براى شما آشكار شود .
كسائى در بغداد اقامت داشت و به امين آموزش مىداد . اتفاقا سيبويه از بصره به بغداد آمد و امين آن دو را در مجلسى گرد آورد و با يكديگر در امور بسيارى به مناظره پرداختند ، يكى از آنها مسأله زنبور و عقرب بود ، كسائى يكى از ضرب المثلهاى عرب را بدين صورت ذكر كرد : ( گمان مىكردم كه زنبور از عقرب گزندهتر است ولى مشخص شد كه گزندگى زنبور مانند عقرب است ، فاذا هو اياها ) سيبويه گفت : ضرب المثل اين گونه