ملاحظه
ابن سعد در كتاب طبقات كبرى جلد 6 شرح حال تعداد 850 تابعى را كه در كوفه اقامت گزيدند ، ذكر كرده است ، كه بسيارى از آنان براى خودشان در كوفه خانه ساختند و برخى نيز مسئوليتهاى حكومتى را عهدهدار شدند ، بيشتر آنها داراى مقام والاى معنوى و جايگاه بلند رهبرى و همگى از راويان حديث بودند كه احاديث را از صحابه مىگرفتند و از منبع سرشار دروازه شهر علم امير مؤمنان حضرت على ( ع ) بهره مىبردند ، چنان كه گروه بسيارى از حافظان حديث و كسانى كه علم را از امامان هدايت بخش مانند امام حسن ( ع ) ، امام حسين ( ع ) حضرت زين العابدين ( ع ) امام محمد باقر ( ع ) و امام جعفر صادق ( ع ) و ساير ائمه ( ع ) فرا مىگرفتند در كوفه اقامت كردند « 1 » . به ويژه پس از اين كه آنها وارد كوفه شدند و به ترويج علم و دانش پرداختند ، و به خصوص كسانى كه از امام صادق ( ع ) روايت كردند در عصرى كه علم و دانش شكوفا شد دامنهء آن گسترش يافت .
در خلال فروپاشى حكومت امويان و به قدرت رسيدن عباسيان و پيروانشان براى امام ( ع ) فرصتى فراهم شد ، زيرا عباسيان پس از آن فرصتى نيافتند تا طرح و برنامههاى مخالف با گرايشهايشان را از بين ببرند و امام صادق ( ع ) احاديث جدش پيامبر ( ص ) و پدران هدايتبخش خويش را انتشار داد و علوم وى را در سراسر جهان پراكند .
حافظ ابو العباس بن عقده احمد بن محمد بن سعيد همدانى كوفى متوفاى سال 333 ( ه . ق ) كتابى دربارهء اسامى اشخاصى كه از امام صادق ( ع ) حديث نقل مىكردند ، گرد آورد و در آن شرح حال 4000 نفر را ذكر كرد . وى در آن كتاب براى هر نفر حديثى را كه روايت كرده بود ، آورده است .
چهارصد نفر درباره پاسخهاى پرسشهايى كه از امام صادق ( ع ) پرسيده مىشد چهار
هامش
( 1 ) - به رجال شيخ طوسى و فهرستش و فهرست نجاشى و رجال ابن داود و جز آن از فرهنگهاى رجال مراجعه كنيد ، ما در گذشته برخى از خاندانهاى دانشور را به طور خلاصه ذكر كرديم - م .