كعبه و ميان صفا و مروه طواف كرد . آن گاه به عرفه رفتند و يك شب ماندند ، سپس به مزدلفه بازگشتدن و مردم نماز صبح را به امامت او به پا داشتند . در مدت برگزارى حج نيز در منا اقامت گزيد و در مكه ماند تا سال پايان يافت .
محمد بن سليمان نيز در مدينه اقامت كرد تا سال به پايان رسيد ، ولى هرثمه در روستاى شاهى اردو زد . حاجيان آمدند و وى منصور بن مهدى را فراخواند و با بزرگان و سران كوفه مكاتبه كرد .
على بن سعيد از مداين به واسط رفت و آن شهر را به تصرف خود درآورد و از آنجا عازم بصره شد ولى در آن سال نتوانست شهر را تصرف كند .
در سال 200 ( ه . ق ) ابو سرايا از كوفه گريخت زيرا هرثمه ، او و يارانش را در كوفه محاصره كرده بود و آن قدر جنگ را ادامه داد تا آنها ناتوان شدند و به ستوه آمدند و از جنگ دست كشيدند چون ابو سرايا اوضاع را اين گونه ديد ، براى خارج شدن از كوفه آماده شد و به همراه هشتصد سوار از شهر بيرون رفت و محمد بن محمد بن زيد نيز همراه وى بود ، هرثمه وارد شهر شد و به مردم امان داد و به كسى آزار نرسانيد .
ابو سرايا در شانزدهم محرّم گريخت و به قادسيه رفت و از آنجا به سوى شهر شوش در خوزستان حركت كرد . در راه اموالى را ديد كه از اهواز مىآوردند ، آنها را ربود و ميان يارانش تقسيم كرد . در آنجا ، حسن بن على مامونى نزد وى آمد و به ابو سرايا دستور داد تا از ايالتش بيرون رود . مامونى به جنگيدن با وى تمايلى نداشت ولى ابو سرايا امتناع كرد و جنگيدن با وى را برگزيد ، و با او نبرد كرد . مامونى ، آنها را شكست داد و ابو سرايا را مجروح كرد و يارانش متفرق شدند . ابو سرايا با محمد بن محمد و ابو شوك به سوى منزل وى در رأس رفتند .
هنگامى كه به محل جلولا رسيدند ، حماد كند غوش با آنها جنگيد و پيروز شد و آنان را دستگير كرده ، نزد حسن بن سهل برد كه او در آن هنگام در نهروان بود . حسن بن سهل ، ابو سرايا را كشت و سرش را نزد مامون فرستاد و تن بىسر او را بر سر پل بغداد آويختند ، حسن بن سهل ، محمد بن محمد را به سوى مامون روانه كرد .
ولى هرثمه فقط يك روز در شهر كوفه ماند و رييس نگهبانان و فرماندار خراسان
تاريخ الكوفة ( تاريخ كوفه ) ( فارسى ) — صفحة 463
مساهمون: سعيد راد رحيمى
ص٤٦٣