فقيهتر ، حاضر جوابتر و خوش بيانتر سراغ نداشتم . « 1 »
شعبى مىگويد : هيچ زنى پس از اين ، فرزندى مانند زيد در علم و فقاهت نزايد . « 2 »
سخنان حافظ بن شبه و ابن حجر هيثمى « 3 » و ذهبى « 4 » و ابن تيميه « 5 » گواه است بر اين كه زيد ، يكى از علماى بزرگ و فضلاى خاندان پيامبر در علم و فقاهت بوده است .
آنچه از سخنان علماى شيعه يافتيم به فضيلت زيد و آگاهى او در مناظرهها تصريح داشت عمر بن موسى وجهى گويد : زيد بن على را ديدم و هيچ كس را برتر از وى در شناخت ناسخ و منسوخ و متشابه در قرآن مجيد نيافتم . « 6 »
در حديث ابن خالد واسطى آمده است كه پنج سال در مدينه به همراه زيد بودم . و هر سال هنگام موسم حج ، يك ماه در مدينه اقامت مىكردم و از او جدا نمىشدم تا به كوفه مىرفتم ، و در علم و فقاهت همانند او را سراغ نداشتم ، لذا دوستى با وى را برگزيدم . « 7 »
حديث ابن غسان ازدى گواه اين مطلب است . وى گويد : در روزگار هشام عبد الملك ، زيد بن على به شام آمد و هيچ شخصى را آگاهتر از او به كتاب خدا نيافتم . هشام ، پنج ماه ، او را زندانى كرد و هنگامى كه ما نيز همراه او در زندان بوديم ، وى تفسير سورهء حمد و بقره را با سرعت براى ما بازگو مىكرد . وى آياتى از قرآن تلاوت كرد و در تفسير آنها گفت : خدا شما را رحمت كند بدانيد كه قرآن و عمل كردن به دستورهاى آن به استوارترين و مستقيمترين راهها رهنمون مىشود زيرا خداوند به اين كتاب شرافت ، كرامت ، ارجمندى و بزرگى عنايت فرمود و آن را روح ، رحمت شفا ، هدايت و نور ناميد ، و با اعجاز تأليف قرآن ، طمع بدانديشان را از آن جدا كرد ، و با نظم شگفتانگيزش مكر مدّعيان را از آن دور كرد و آن را در معرض تلاوت و استماع قرار داد ، كه گوشهاى
هامش
( 1 ) - خطط مقريزيه ، ج 4 ، ص 307 .
( 2 ) - همان مأخذ .
( 3 ) - صواعق محرقه ، ص 31 .
( 4 ) - مختصر تاريخ اسلام .
( 5 ) - منهاج السنه ، ج 1 ، ص 8 .
( 6 ) - فهرست شيخ طوسى .
( 7 ) - روض نضير ، ج 1 ، ص 128 .