كرد . وى درهمها را به مقدار دينارها ضرب مىكرد . و در تمام مواردى كه گفته شد ، شيوهء ضرب دينارها مانند درهمها بود . چون ماه رجب سال 191 ( ه . ق ) فرا رسيد ، نصف حبّه از عيار دينارهاى هاشميّه كاسته شد و هنگامى كه امين محمد بن هارون الرشيد ، عهدهدار حكومت شد ، ضرب سكهها را به عباس بن فضل بن ربيع واگذار كرد . وى در بالاترين قسمت سكه ( ربّى اللّه ) و در پايينترين قسمت آن ( العباس بن الفضل ) را حك كرد ، چون امين فرزندش موسى را به ولايت عهدى خويش منصوب كرد و لقب الناطق بالحق المظفر باللّه را به او داد ، دينارها و درهمها را نيز به نام او ضرب كرد و وزن هر كدام را ده قيراط تعيين ، و بر روى آنها دو بيت زير را نقش كرد .
تمام شرافتها و سرافرازيها از آن موسى مظفر است پادشاهى كه بخصوص نامش در قرآن ذكر شده است « 1 » .
زمانى كه امين كشته شد و حكومت به عبد اللّه بن مأمون رسيد ، كسى را كه بتواند بر روى درهمها حكاكى كند ، نيافت ، لذا با آلت خراطى ، نقشهايى بر روى آن حك شد ، چنان كه بر روى انگشترها حك مىشود .
مأمون ، درهمها را به نام حضرت على بن موسى الرضا ( ع ) ضرب كرد و اين رخداد پس از ولايت عهدى حضرت صورت پذيرفت .
گويند اسمش بر روى دينار و درهم ضرب شد ، براى اطلاع بيشتر به كتاب اغانى ابى الفرج اصفهانى ، ج 18 ، ص 29 و وفيات الاعيان ، مبحث شرح حال حضرت رضا ( ع ) و تذكرة الخواص سبط بن جوزى و كشف الغمه تأليف اربلى و جز آنها مراجعه كنيد .
پولهاى دوران حكومت مأمون ، معتصم ، واثق و متوكل نيز اين گونه بود . هنگامى كه متوكل به قتل رسيد و غلامان ترك پيروز شدند ، رشته خلافت از هم گسست ، دولت عباسى به سبب افراط در خوشگذرانى ضعيف شد ، كارگزار هر ناحيهاى بر محل تحت فرمانش استيلا يافت و بر اثر تسلط حاكمان بر اطراف ، هزينهها افزايش و مالياتها كاهش يافت و بدعتهاى بسيار پديد آمد كه از آن جمله مىتوان درهمهاى تقلبى را برشمرد !
هامش
( 1 ) -كل عز و مفخر * فلموسى المظفرملك خص ذكره * فى الكتاب المظفر