منصوب كرد ، و مختار بن ابى عبيد او را از كوفه بيرون كرد وى به مكه بازگشت و در آن جا ماند تا اين كه همراه ابن زبير در محاصرهء حجاج قرار گرفت و به قتل رسيد و سر او به همراه سر ابن زبير و صفوان به شام فرستاده شد . اين واقعه در سال 73 ( ه . ق ) روى داد .
21 - مصعب بن زبير بن عوام اسدى قرشى : در سال 67 ( ه . ق ) برادرش عبد اللّه او را به حكمرانى بصره گمارد ، سپس به مدت يك سال او را از كار بر كنار كرد و در اواخر سال 68 ( ه . ق ) مجددا او را منصوب كرد ، و حكومت كوفه را نيز بدان افزود . سرانجام در سال 71 ( ه . ق ) سپاه عبد الملك بن مروان او را كشتند .
22 - حارث بن عبد اللّه ابى ربيعة بن ابى ربيعه عمرو بن مغيرة بن عبد اللّه بن عمر مخزوم امير مخزومى معروف به قباع بود ، او به طور مرسل از پيامبر اكرم ( ص ) روايت كرده است . ابن زبير ، او را به حكومت بصره گمارد . سپس زمامدارى كوفه را به وى واگذار كرد . حارث قبل از سال 70 ( ه . ق ) از دنيا رفت .
23 - قطن بن عبد اللّه حارثى : وى از سوى عبد الملك بن مروان عهدهدار حكومت كوفه شد .
24 - بشر بن مروان بن حكم بن ابى العاص قرشى اموى : او به فرمان برادرش عبد الملك ، عهدهدار فرمانروايى بصره و كوفه شد و در سال 75 ( ه . ق ) در سن چهل و چند سالگى درگذشت .
25 - حجاج بن يوسف بن حكم ثقفى : عبد الملك بن مروان ، او را به زمامدارى كوفه گمارد و حكومت كوفه و بصره را بر عهده او نهاد . وى با مردم ، رفتارى ظالمانه داشت .
ترمذى از طريق هشام بن حسان مطلبى نقل كرده كه چنين است « طبق آمارى كه گرفتيم ، حجاج بيش از يكصد و بيست هزار نفر را زير شكنجه به قتل رسانيد » و گروهى از آنان از جمله سعيد بن جبير ، نخعى ، مجاهد ، عاصم بن ابى نجود ، شعبى و جز آنان او را تكفير كردند ، تا آنجا كه عمر بن عبد العزيز گفت : اگر هر ملتى با تبهكارترين شخص خود بيايد و ما با حجاج ، بر آنها چيره مىشويم . « 1 » حجاج در سال 95 ( ه . ق ) در واسط مرد و بر قبر
هامش
( 1 ) - رجوع كنيد به تهذيب التهذيب ، ج 2 ، صص 210 - 213 و نيز : وفيات الاعيان ، و نيز : معجم البلدان ، ج 8 ، ص 280 . - م .