هفتاد دينار رسيد كه حقوق بالايى است . شايد اين حقوق به منظور خاصى مقرر شده بود ، چون وى افزون بر آن ، هزار دينار نيز به عنوان مزايا دريافت مىكرد ، حقوق قاضى مصر پس از بيست و اندى سال بعد به هزار دينار در سال رسيد . اولين كسى كه اين حقوق را دريافت كرد ، به كار بن قتيبه بود كه قضاوت مصر را در زمان احمد بن طولون در سال 245 ه . ق عهدهدار شد . حقوق قاضى در حكومت فاطميان افزايش يافت و حقوق قاضى القضاة در آن روز به دوازده هزار دينار در سال رسيد ؛ البته به جز آذوقه و هدايا ، و شايد در حكومت ايوبيان و حكومتهايى كه پس از آنها آمدند ، همين شيوه ادامه داشته است .
حقوق قاضى در بغداد در زمانهاى مختلف تغيير مىكرد ، حقوق ماهيانهء قاضى در زمان معتضد حدود پانصد دينار بود كه از آن ، حقوق ده تن از فقها و جانشين خود را نيز مىپرداخت . سپس قضاوت به صورت معاهده درآمد و قاضيان متعهد مىشدند تا درآمد قضاوت را به خليفه يا سلطان بپردازند و عبد اللّه بن حسن بن ابى شوارب ، نخستين كسى بود كه در سال 350 ( ه . ق ) در زمان معز الدوله بن بابويه قضاوت را به صورت معاهده پذيرفت و لقب قاضى القضاة بغداد را از آن خود كرد و متعهد شد تا ساليانه دويست هزار درهم بپردازد ، اين شيوه پس از وى متداول شد و آنها ، ادارهء امور حسبى و امنيتى را به عهده گرفتند . « 1 »
اينك اسامى گروه زيادى از كسانى را كه از هنگام شهرسازى كوفه تا اواخر دوران عباسى و پس از آن قضاوت كوفه را بر عهده داشتند ، ذكر مىكنيم .
1 - عروة بن ابى جعد ، عمر قبل از شريح ، وى را به قضاوت كوفه منصوب كرد .
2 - شريح بن حارث بن قيس ، در زمان عمر قضاوت كوفه را عهدهدار شد ، و تا دوران يزيد بن معاويه در اين منصب باقى بود . مختار از شريح خواست تا قاضى كوفه شود ، چون مردم اين خبر را شنيدند ، گفتند : شريح طرفدار عثمان است ، او عليه حجر بن عدى شهادت داد و پيامى را كه هانى بن عروه به او داد به مردم كوفه ابلاغ نكرد ، و خود را به
هامش
( 1 ) - تاريخ تمدن اسلامى ، ج 1 ، صص 225 - 230 .