منظور اختصاص بيت المال به ساير مصالح مسلمانان از دريافت حقوق اجتناب ورزد و بسيارى از قاضيان از روى پارسايى و پرهيزكارى در امر دين ، يا به منظور صرفهجويى در منافع مسلمانان ، حقوقى از بيت المال دريافت نمىكردند .
حضرت على ( ع ) آداب و شرايط قضاوت را به شريح قاضى آموزش داد . در همين مورد ، شيخ كلينى در كافى در باب شرايط قاضى از سلمة بن كهيل روايت كرده كه گفت :
از حضرت على ( ع ) شنيدم كه به شريح فرمود : به افرادى كه اداى دين خويش را به تأخير مىاندازند و به پرداخت حقوق مردم از سوى توانمندان و ثروتمندان كه اموال مردم را به حاكمان مىدهند ، توجه و رسيدگى كن و حقوق مردم را از آنها بگير و املاك و خانههاى آنها را به فروش . من از پيامبر خدا ( ص ) شنيدم كه فرمود : تأخير مسلمان متمكن در اداى دينش ظلم و ستم به ساير مسلمانان است و كسى كه املاك و خانه و دارايى ندارد ، مورد مؤاخذه قرار نمىگيرد .
بدان تنها كسى مردم را به حق وا مىدارد كه آنها را از باطل جدا كند . بنابراين ، هنگام نگاه كردن ، سخن گفتن و نشستن ميان مسلمانان ، مواسات را رعايت كن تا خويشاوندت در بىعدالتى تو طمع نورزد دشمن تو از عدالتت مأيوس نشود و سوگند خوردن را از مدعى با بيّنه بردار زيرا اين كار از گمراهى دور تر و در قضاوت ، استوارتر است . و بدان كه برخى از مسلمانان نسبت به برخى ديگر ، عادل هستند ، مگر كسى كه در اجراى حدّى كه از آن توبه نكرده ، تازيانه خورده باشد و شخصى كه به شهادت دروغ و بخل معروف باشد . از ناراحتى و آزار رساندن در مجلس قضاوت كه خداوند پاداشى براى آن مقرّر فرموده است ، بپرهيز و به كسى كه به حق قضاوت كند ، اندوختهء نيكويى مىدهد .
بدان كه هر گونه صلحى ميان مسلمانان جايز است ، مگر صلحى كه در آن حلالى حرام ، يا حرامى حلال شده باشد ، اگر كسى به داشتن شاهدانى ادعا كرد كه حضور ندارند ، به آنها مهلت بده . اگر آنها را حاضر كرد ، حق او را بگير ولى اگر آنها را حاضر نكرد ، عليه او حكم مىشود . از اجراى احكام قصاص يا حدود الهى يا حقوق مسلمانان اجتناب كن ، مگر اين كه قبلا به من اطلاع دهى - اگر خدا بخواهد - و در مجلس قضاوت منشين ، مگر اين كه سير باشى .
تاريخ الكوفة ( تاريخ كوفه ) ( فارسى ) — صفحة 289
مساهمون: سعيد راد رحيمى
ص٢٨٩