نويسندگى و روزنامهنگارى جديد در افغانستان با محمود طرزى ( 1282 - 1385 ) آغاز مىشود . او كه جوانى خود را در دمشق و استانبول سپرى كرده بود بر تحول يافتن نثر فارسى افغانستان در مسيرى خاورميانهاى و نه هندى بسيار مؤثر بود . او چندين كتاب غربى از جمله برخى از آثار ژول ورن و نيز شرحى از جنگ روس و ژاپن را از تركى استانبولى ترجمه كرد ( كابل ، 1336 ) . از 1329 تا 1336 روزنامهاى موسوم به سراج الاخبار منتشر كرد كه در سراسر افغانستان و شمال هند و ماوراء النهر نفوذ فرهنگى و سياسى عميقى داشت . در سالهاى بعد ، روزنامههاى امان افغان ( 1298 ش ) ، انيس ( 1306 ش ) و اصلاح ( 1308 ش ) راه سراج الاخبار را دنبال كردند . اثرات روزنامهنويسى و نوشتههاى دانشگاهى ايران از زمان جنگ جهانى دوم به بعد محسوس است .
يكى از اهداف محمود طرزى ، كه روىهمرفته به جايى نرسيد ، تشويق شاعران به نوشتن آثار خود براساس درونمايههاى سياسى ، فرهنگى و اجتماعى جديد بود . درست است كه برخى از شاعران ، از جمله عبد الغنى مستغنى ( 1292 - 1352 ؛ ديوان ، كابل ، 1334 ش ) ، و حتى عبد الله قارى ( 1288 - 1322 ش ؛ ديوان ، كابل ، 1302 ش ، 1344 ش ) و صوفى عبد الحق بيتاب ( ديوان ، كابل ، 1330 ش ) ، چند شعر در ستايش پيشرفتهاى جديد سرودند ، ولى اكثر سرودههاى آنها غزلهايى به سبك هندى بود . قارى و پس از او بيتاب در زمان سلطنت ظاهر شاه ملك الشعرا بودند .
افغانستان ( مجموعه مقالات ) ( فارسى ) — صفحة 247
مساهمون: گروهى از پژوهشگران
ص٢٤٧