ديوانى از خود بر جاى گذاشت . ميرزا محمد نبى و اصل ( 1244 - 1309 ) ، دبير شير على خان و عبد الرحمان خان ، نيز به سبك حافظ شعر مىگفت و اشعارش اخيرا به چاپ رسيده است ( اشعار و اصل ، كابل ، بىتا ) .
دو تغيير ادبى عمده در افغانستان روى داد : يكى از حدود 1267 / 1850 كه كتابهاى چاپى هند و بعدا كابل و بخارا و خوقند و تاشكند در دسترس شمار روزافزونى از اديبان افغانى قرار گرفت ؛ ديگرى ، از آغاز قرن چهاردهم / بيستم كه با ورود حروفچينى به كابل كاربرد وسيعتر صنعت چاپ ، از جمله انتشار روزنامه ، ممكن گشت .
در زمان حكومت شير على خان و عبد الرحمان خان چندين رساله كه به نشريات هندى شباهتى آشكار داشت به زبان فارسى منتشر شد ؛ از آن جملهاند : تواريخ افاغنه نوشتهء يعقوب على خافى ( پادشاهان متأخرين افغانستان ؛ تاريخ تكميل 1307 ؛ تجديد چاپ در كابل در 1336 ش ) ، سيد جمال الدين اسدآبادى معروف به افغانى ( تتمّة البيان فى تأريخ الافغان ) ، و فيض محمد هزاره ( سراج التواريخ ؛ سه بخش آن در كابل ، 1331 - 1334 ، به چاپ رسيده ، و دست نوشتههاى دو بخش ديگر در آرشيو ملى افغانستان محفوظ است ) . عنوان سراج التواريخ كه عمدتا به قرون دوازدهم / هجدهم و سيزدهم / نوزدهم مىپردازد برگرفته از لقب امير حبيب الله يعنى سراج الملة والدين است . نخستين روزنامهء افغانستان ، كه دير هم نپاييد ، شمس النهار بود كه در زمان حكومت شير على در 1280 در كابل منتشر گرديد . زبان آن فارسى ولى سبك و ظاهر آن به شيوهء مطبوعات اردو زبان هند بود .
افغانستان ( مجموعه مقالات ) ( فارسى ) — صفحة 246
مساهمون: گروهى از پژوهشگران
ص٢٤٦