دورانهايى از عصر حجر گرفته تا قرون وسطى به كار مشغول بوده است . التن ، مجموعهاى از تپههاى مربوط به دورهء هخامنشى در شمالشرقى بلخ ، حاوى اطلاعات تازهاى دربارهء دورهء ماقبل بكتريايى و حاكى از وجود پيوندهايى با فرهنگ آى خانم است . تپههاى دشلى در نزديكى آن وسيعترين مجموعهء عصر مفرغى است كه تاكنون در شمال افغانستان در سطح گسترده كاوش شده است . طلاتپه در نزديكى شبرغان و دل برجين كزان در نزديكى دشلى تكوين فرهنگ آسياى مركزى متمايزى را در بكتريا طى دورهء كوشانى و بودايى در شمالغربى افغانستان روشن مىسازد ( براى مطالب منتشر شده در اينباره - كروگليكووا ، 1976 - 1979 ، و بخش بررسيها در سطور آينده ) . تحقيقات باستانشناسى و مرمت آثار باستان در افغانستان پس از ورود نيروهاى شوروى به آن كشور در 1358 ش كموبيش متوقف شد ( - نقشه 4 ) .
بررسى كاوشهاى عمدهء باستانشناختى كه در پى مىآيد به ترتيب دورهء اوج فرهنگى محلّ كاوش است . پس از نام محلّ كاوش ، نام استانى كه در آن واقع است ( درصورتىكه مشهور نباشد ) ، سپس هيئت يا انستيتوى عامل ، سرپرست عمليات و تاريخ بررسى ، به ترتيب ، ذكر مىشود . نشريههايى كه به آنها اشاره مىشود به كوشش سرپرست عمليات منتشر شده مگر آنكه از شخص ديگرى نام برده شود . علايم اختصارى زير براى هيئتها و مؤسسات به كار مىرود :
افغانستان ( مجموعه مقالات ) ( فارسى ) — صفحة 169
مساهمون: گروهى از پژوهشگران
ص١٦٩