بر آن مستولى شدند در قرن دهم / شانزدهم آغاز شد و تركمانان نيز كه پيشرويهاى روسيه آنها را وادار به عقبنشينى كرده بود ، بويژه در قرنهاى سيزدهم / نوزدهم و اوايل چهاردهم / بيستم ، به اين منطقه روى آوردند .
اگرچه اكثريت ساكنان بومى آنجا تاجيك يا فارسى زباناند ، امروزه افغانها باكتريا را تركستان مىخوانند . بيشترين شمار تركزبانان ازبكها هستند كه زبانشان به گروه شرقى تعلق دارد ، ولى آنچنان تحت تأثير عميق زبانهاى ايرانى واقع شده كه براى مثال هماهنگى دستگاه مصوتهاى آنها به كل از ميان رفته است ( فون گابين « 1 » ، 1945 ) . تركمنها كه بيشترشان در شمالشرقى در امتداد آمودريا و مرز تركستان « 2 » سكونت دارند به گويشى از گروه اغوز تكلم مىكنند ( - بازن « 3 » ، ص 308 - 317 ؛ جرينگ « 4 » ) . بسيارى از تركزبانان ، بويژه ازبكها ، مهاجرت كرده و عمدتا به سوى شهرهاى بزرگى چون كابل رفتهاند ( - بلان ( مهاجرت طوايف ترك به كابل ) ، در گروتسباخ ، ص 210 - 224 ) . ازبكها تا زمانى كه به صورت گروهى زندگى مىكنند و يا با گروههاى خويشاوند خود در تماس ( غالبا داراى جنبهء اقتصادى ) نزديك باقى مىمانند ، بهرغم دو زبانه شدن محتوم ( فارسى ) ، زبان طايفهاى را حفظ مىكنند . زنانى كه به ازدواج تاجيكها و بويژه پشتوها در مىآيند ، بندرت به فرزندان خود تركى مىآموزند .
هامش
( 1 ) .A . von Gabin( 2 ) . [ تركمنستان ]
( 3 ) .L . Bazin( 4 ) .G . Jarring