را از ابوبكر فرا گرفت ؟ ! چگونه ابوبكر از مسلمان كردن اينان ناتوان بود و حال اينكه پيوند آنان با وى چنان بود كه بيان شد امّا كسانى را دعوت كرد كه هيچ گونه پيوند دوستى با او نداشتند و شناختى فراتر از شناخت عادى از يكديگر نداشتند ؟ ! چرا عمر بن خطاب كه در بسيارى از خصوصيتهاى اخلاقى مانند او بود ، دعوتش را نپذيرفت ؟ ! اگر با ديدهء انصاف بنگريد خواهيد دانست كه اينان تنها با دعوت پيامبر ( ص ) مسلمان شدند .
امّا اينكه گفت : « رسول خدا ( ص ) هيچ كارى را بدون مشورت او انجام نمىداد . » اگر منظورش اين است كه پيامبر ( ص ) به سبب نيازى كه به وى داشت ، با او مشورت مىكرد ، بايد گفت : بطلان اين گفته آشكار است . زيرا قدر و منزلت پيامبر ( ص ) بسيار بالاتر از اين بود كه به كسى چون ابوبكر محتاج باشد . چگونه مىشود پيامبر ( ص ) به او محتاج باشد و حال اينكه وحى و عصمت ، مؤيد و پشتيبان او بود . و اگر منظورش اين است كه نيازى به وى نداشته است ، بايد دانست كه چنين مشورتى صورت گرفته است چنان كه خداوند متعال به آن حضرت امر كرد كه : * ( « وَشاوِرْهُمْ فِي الأَمْرِ » . ) * بدون ترديد اين مشورت كه بر اساس نياز نبوده ، بلكه براى جلب و تأليف قلوب آنان بوده است و همين آيه بر آن دلالت دارد . چه مىفرمايد : * ( « فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ الله لِنْتَ لَهُمْ وَلَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَشاوِرْهُمْ فِي الأَمْرِ فَإِذا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى الله » ) * ( 1 ) اين بخش از آيهء مباركه : * ( « وَلَوْ كُنْتَ فَظًّا ) * * ( لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ » ) * دليل بر ضعف ايمان آنان است و نشان مىدهد كه ايمانشان از ته دل نيست . بنابراين ، بايستى با آنان مشورت كنى تا دلشان را بدست آورى . گذشته از اين ، آيهء مباركه درباره فراريان جنگ احد نازل گشت . مسلَّم است كه چنين كسانى نيازمند تأليف قلوب هستند و بايد دلشان را به دست آورد ! فضل اين سخن خود را از رواياتى گرفته كه مىگويند : آيهء * ( « وَشاوِرْهُمْ فِي الأَمْرِ » ) * دربارهء ابوبكر و عمر نازل شده است . اين روايت از حاكم ، بيهقى و واحدى در فصل جهاد امير المؤمنين ( ع ) ، در بخش دوّم از فضايل جسمانى آن حضرت ، گذشت .
بطلان اين سخن فضل كه مىگويد : « ابوبكر اموالش را در راه كمك به مسلمانان و پيشرفت اسلام خرج كرد . » از آنچه بيان كرديم ، روشن مىشود . بنابه نقل ابن ابى الحديد ( 2 )
هامش
( 1 ) . آل عمران / 159 .
( 2 ) . ج 3 ، ص 274 .