ابو سفيان بن حارث ، ربيعة بن حارث ، عبداللَّه بن زبير ، عتبه و معتب پسران ابو لهب . ابو جرول به ميان آمد . على او را كشت . مشركان فرار كردند . پيامبر ( ص ) پيش آمد و به سوى دشمن حركت كرد . على چهل نفر از آنان را كشت و ديگران فرار كردند و مسلمانان اموالشان را به غنيمت بردند .
روشن است كه چنين تعجبى ، موجب چشم زخم است . براى همين است كه جملهء :
امروز به خاطر كمى نفرات شكست نمىخوريم ، پيامبر ( ص ) را ناراحت كرد . سيوطى در الدر المنثور مىگويد : بيهقى از ربيع آورده كه در حنين مردى گفت : امروز به خاطر كمى نفرات شكست نمىخوريم . اين گفته بر پيامبر ( ص ) سخت آمد . خداوند اين آيه را نازل فرمود ، * ( « وَيَوْمَ حُنَيْنٍ إِذْ أَعْجَبَتْكُمْ كَثْرَتُكُمْ » ) * ( 1 ) مانند آن در حاشيه سندى بر صحيح بخارى نيز آمده است . ظاهرا منظور راوى از آن مرد ، ابوبكر است و به منظور رعايت احترام وى در اينجا ، از او به مردى تعبير كرد . رواياتى كه به نام وى تصريح كرده بر اين برداشت گواهى مىدهد .
اينكه فضل گفت : چگونه ابوبكر اصحاب رسول خدا ( ص ) را چشم مىزند و حال اينكه وى در آن روز بزرگ مهاجران بود . . . اشتباه است . زيرا چنين چيزى از كسى كه در جنگها پرورش نيافته و با سپاهيان همراه نبوده است ، هيچ بعيد نمىنمايد . از سوى ديگر چشم زدن متوقف بر عداوت و دشمنى نيست ، بلكه از مسائل روانى چشم زننده نشأت مىگيرد . در اين باره به شرح ابن ابى الحديد در مورد اين سخن امير المؤمنين ( ع ) بنگريد كه فرمود : « العين حق » ( 2 ) اما اينكه گفته : ابوبكر در آن روز پرچمدار مهاجران بود ، من كسى را نيافتهام كه چنين چيزى گفته باشد ، بلكه تنها على ( ع ) ، پرچمدار سپاه اسلام بود . حاكم ( 3 ) از ابن عباس روايت كرده كه گفت :
على چهار خصلت دارد كه در هيچ كس ديگر نيست : او اوّلين فرد از ميان عرب و عجم است كه با رسول خدا ( ص ) نماز خواند ، اوست كه در تمامى درگيريها
هامش
( 1 ) . توبه / 25 .
( 2 ) . ج 4 ، ص 430 .
( 3 ) . ج 3 ، ص 111 .