روايت فضايل امير المؤمنين ( ع ) توسط هر شخص ، دليل بر وثاقت اوست و در اين مناقبى كه از خلال آن ، نور امامت مرتضى براى كسانى كه ذرهاى از حق او را مىشناسند ، مىدرخشد ، نه پليديى ديده مىشود و نه سستى و بطلانى . سبط بن جوزى در اوايل تذكرة الخواص روايتى مانند روايت اوّل ، از ابن عباس ، نقل كرده و آن را صاحب كتاب ينابيع الموده در باب پنجاه و ششم در آخر مناقب هفتادگانه اى كه از كتاب ابو جعفر احمد بن عبد اللَّه طبرى آملى شافعى ، امام حرم شريف مكه آورده - كه او خود آن را از ديلمى در كتاب الفردوس نقل كرده است - روايت كرده .
امّا حديث دوّم ، بيشتر مضامين آن از چندين طريق وارد شده است ، خصوصا اين .
فرموده اش كه : « نگاه كردن به على عبادت است . » اين گفته به طور مستفيض وارد شده است ، حال يا به همين لفظ يا به لفظ : « نگاه كردن به چهرهء على عبادت است » .
حاكم آن را در مستدرك ( 1 ) به يك طريق از عمران بن حصين و دو طريق از ابن مسعود نقل نموده و هر سه طريق را صحيح خوانده است .
ذهبى در پى حديث عمران و يكى از دو حديث ابن مسعود گفته : اين ساختگى است .
اما براى ساختگى بودن آن ، دليلى نياورده است . نهايت چيزى كه بدان اشاره دارد ، اين است كه بعضى از رجال دو حديث ، ضعيفاند . امّا اين مستوجب ساختگى بودن نيست ، خصوصا كه به صحت حديث سوّم اقرار كرده است . پيش از وى ، امامش در ناصبىگرى ، ابن جوزى در ادعاى ساختگى بودن آن ، از وى سبقت گرفته است . سيوطى آن را در اللئالى المصنوعه بيان كرده است ، با اينكه ابن جوزى براى آن هفده طريق از ابو بكر ، عثمان ، ابن مسعود ، معاذ ، ابن عباس ، جابر ، ابو هريره ، انس ، ثوبان ، عمران و عايشه نقل كرده و سپس براى اثبات ساختگى بودن آن ، چنين احتجاج كرده است كه در بعضى از اين طرق ، راويان ضعيف و مجهول ديده مىشود .
سيوطى در پى آن ، از بعضى از آنان كه مورد ايراد وى واقع شدهاند ، پاسخ داده و ده طريق ديگر از بسيارى از اين صحابه آورده كه از آن جمله است : روايات سه گانه حاكم .
كاش مىدانستم چگونه مىشود كه اين حديث ، جعلى باشد در حالى كه طرق آن مستفيض و بعضى از آنها صحيح مىباشد ؟ ! و ما مىدانيم كه كثرت طرق ، به تنهايى براى اعتبار حديث كافى است .
هامش
( 1 ) . ج 3 ، ص 141 .