من مىگويم :
مراد از سؤال مذكور ، درخواست تعيين امام بعد از ايشان است . زيرا محبوبترين شخص در نظر يك رئيس كسى است كه اميد مىرود پس از او به رياست رسد و جانشين وى گردد . از اين رو ، سؤال كنندگان به پيامبر ( ص ) گفتند : اگر به ما دستورى داد ، با او باشيم و اگر با حادثه مهمى روبرو گشت حمايتش كنيم . معنايش اين است كه اگر امرى كرد از او تبعيت نماييم و اگر حادثهء مهمى رخ داد او را يارى كنيم . آن گونه كه از يك امير تبعيت مىكنند . فضل اين معنى را دريافته و سپس انكار كرده است و اين كه مىگويد :
« اينجا محل اظهار آن است » دلالت بر اين دارد كه همانطور كه ما ذكر نموديم معناى سؤال ، درخواست تعيين امام است ، و گرنه چگونه است كه اين مقام محل اظهار است و اظهار نكردن نص موجب آگاهى از نبودن نص مىگردد ؟
پس در صورتى كه مراد سؤال كردن در مورد امام و خليفهء پس از رسول خدا ( ص ) است همين مقدار كه پيامبر ( ص ) فرمود « اين على است » كافى مىباشد و نيازى به افزودن « امير پس از من » ندارد . البته اشاره به علَّت تعيين او به عنوان محبوبترين فرد امام ، بجا و نيكوست ، كه پيامبر ( ص ) هم به سبقت على در تسليم و اسلام به عنوان علَّت اين مسئله اشاره مىنمايد . اين است علَّت محبوبترين بودن على و همين نكته از معرفت بيشتر ، پيشدستى در كار خير و برتر عملى وى بر ديگران پرده برمىدارد . و كسى كه از حيث علم و محل برتر باشد براى امامت شايسته تر است .
از اين گذشته ، معناى كلام فضل اين است كه اگر رسول اكرم ( ص ) مىفرمود : على خليفهء پس از من و ولى شما بعد از من است نصّ محسوب مىشد و مدعاى ما در نزد او و طرفدارانش ثابت مىگشت . اين سخن ، دروغ است ، زيرا همانطور كه در حديث دوّم از قوشجى نقل كرديم پيامبر ( ص ) فرموده است كه على خليفه و ولى شما پس از من است اما آنان مىگويند : از اين سخن رسول خدا ( ص ) به دست نمىآيد كه نبايد ميان خلافت على با پيامبر ( ص ) فاصله باشد تا لازمهء آن نفى خلافت ديگران باشد . اين سخنى كه فضل به نص بودن آن اقرار دارد هيچ گاه از اين كلام الهى : * ( « إِنَّما وَلِيُّكُمُ الله وَرَسُولُه وَالَّذِينَ آمَنُوا » ) * ( 1 ) و حديث غدير و منزلت و ثقلين و مانند آنها روشنتر نيست ولى مع الوصف با اين امر بديهى مخالفت كردند و با حقيقت ، دشمنى ورزيدند . كسى كه
هامش
( 1 ) مائده / 55 .