موجود در مورد « ذرّ » توضيحى بدهيم : اشاعره معتقدند كه ذرّ وجود دارد و خدا آن را از پشت آدم خارج ساخت و از آن پيمان گرفت . ولى اماميه و معتزله وجود ذرّ را انكار كردهاند . اشاعره در اثبات عقيدهء خويش به رواياتى استدلال مىكنند . از جمله روايتى است از مسلم مبنى بر اينكه از عمر معناى آيهء شريفه را پرسيدند . عمر پاسخ داد : وقتى اين سؤال را از پيامبر اكرم ( ص ) پرسيدند فرمود :
خدا آدم را آفريد . سپس به پشت او دست كشيد و تعدادى از نسل او را درآورد و فرمود : اينها را براى بهشت آفريدم و كارهايشان كار اهل بهشت است . سپس دوباره به پشت او دست كشيد و تعدادى ديگر از نسل او را بيرون آورد و فرمود :
اينها را براى جهنم آفريدم و عملشان مانند عمل اهل دوزخ است .
روايت ديگر ، روايتى است كه از ابو هريره نقل مىكنند كه پيامبر فرمود : « چون خدا آدم را بيافريد به سمت راست پشت آدم دست كشيد . تمام افرادى كه تا روز قيامت از نسل او هستند افتادند . »
در حديث ديگر از مقاتل نقل مىكنند كه :
خداى تعالى به سمت راست از پشت آدم دست كشيد ، فرزندان سفيد او به شكل ذرّه خارج شدند و تكان خوردند . سپس دستش را به سمت چپ پشت او كشيد ، فرزندان سياهى چونان ذرّه خارج شدند . خداى تعالى فرمود : اى آدم اينها فرزندان تو هستند ، سپس فرمود : آيا من پروردگار شما نيستم ؟ گفتند : آرى . - تا آنجا كه مىگويد - خداى متعال در مورد كسانى كه پيمان نخستين را شكستند فرمود : * ( « وَما وَجَدْنا لأَكْثَرِهِمْ مِنْ عَهْدٍ » ) * ( 1 ) امّا متعزله و اماميه با توجه به خود آيه به بطلان نظريهء « ذرّ » استدلال مىكنند . به اين شكل كه مىگويند : در آيهء شريفه فرموده است * ( « وَإِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِنْ بَنِي آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ » ) * ( 2 ) يعنى از پشتهاى فرزندان آدم ، نسلهاى آنان را پروردگار تو گرفت ، نفرموده
هامش
( 1 ) . اعراف / 102 .
( 2 ) . اعراف / 172 .