فردا پرچم را به دست مردى خواهم داد كه خدا و رسول را دوست دارد و خدا و رسول نيز او را دوست دارند . او حمله مىكند ولى نمىگريزد .
اين حديث صراحتا بيان مىدارد كسانى كه در جنگ گريختهاند واجد اين اوصاف نيستند ، و عدم انطباق آيه بر انصار و اهل يمن و فارس به واسطهء آن است كه ظاهر آيه گواه آن است كه خداوند فردى را مىآورد كه امامى شجاع ، دور انديش ، متقى و متواضع باشد . زيرا مىفرمايد : * ( « أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكافِرِينَ يُجاهِدُونَ فِي سَبِيلِ الله وَلا يَخافُونَ لَوْمَةَ لائِمٍ » ) * ( 1 ) مراد از اين آيه اين است كه : در برابر مؤمنين متواضع است آن هم تواضعى كه والى و امام دارد . زيرا اگر مراد تواضع امام و حاكم نباشد معنايى ندارد كه كلمه * ( « أَذِلَّةٍ » ) * با حرف * ( « عَلَى » ) * كه نشانه برترى است ، متعدى گردد . همچنين به واسطهء برخوردارى از قدرت در برابر كافران ، عزيز است ؛ يعنى بر آنان غلبه دارد و در چشم ايشان با عظمت است و از آنجايى كه دلير ، پرهيزگار و دلاور است در راه خدا جهاد مىنمايد و به خاطر برخوردارى از دور انديشى و توانايى از سرزنش هيچ كس هراسى ندارد . اگر اين ويژگيها را به فرمايش رسول خدا در روز خيبر ضميمه كنيم ، مشخص مىگردد كه مراد امير المؤمنين است .
استعمال لفظ * ( « بِقَوْمٍ » ) * نيز با منظور بودن امير المؤمنين منافات ندارد ، خواه آنكه استفاده از لفظ قوم را مانند موارد بسيار ديگرى كه در قرآن وجود دارد - از جمله آيه مباهله - براى بزرگداشت و احترام بدانيم و خواه آنكه اين تعبير را اشاره به اين مطلب بشماريم كه او داراى پيروانى است . همين طور تعبير به * ( « فَسَوْفَ » ) * - كه نشانگر آينده است - بر خلاف گفتهء فضل منافاتى با مراد بودن امير المؤمنين ندارد ، زيرا آيه دلالت بر آن دارد كه خداى سبحان ، فرد صاحب ولايت و با قدرتى را مىآورد و على ( ع ) نيز در آينده چنين شد و در راه خدا جهاد كرد . وقتى اين اشكال را به ابو بكر وارد مىسازند ، فخر رازى نيز پاسخ مىدهد كه جهاد او پس از نزول آيه است . بنابراين ، همان پاسخى كه در مورد اشكال به ابو بكر موجود است در مورد على ( ع ) هم صادق است .
3 - آيه اى كه بعد از اين آيهء شريفه قرار دارد ، آيهء * ( « إِنَّما وَلِيُّكُمُ الله » ) * است كه دربارهء
هامش
( 1 ) . مائده / 54 .