تأويلى در آن امكان دارد .
استشهاد وى به تتمهء آيه از شگفتيها است . زيرا مراد از كسب در اين آيهء مباركه طلب است ، يعنى آنان بهاى اندك را طلب مىكنند . از همين رو است كه ( ويل ) را براى كسب و كتابت ، جداگانه آورده است . يكى از جهالتهاى اين مرد ، مثال او است . زيرا با اين مثال مىخواهد به اين مطلب اشاره كند كه اين آيات از ادلهء اشاعره و تيرهايى است از آنها كه قلب دشمنانشان را نشانه گرفته است . هيچ انسان با فهمى منكر نيست كه اين آيات از جمله دلايل عدليه است ، نهايت چيزى كه اشاعره دارند اين است كه آنها را به كسب تأويل كنند . امّا چنان كه ديديد كسب از درجهء اعتبار ساقط است . پس بنگريد كه چگونه براى شما مثال مىآورند ، آنان گمراه شدهاند و نمىتوانند به راه راست هدايت شوند .
مصنّف - نور الله ضريحه - مىگويد :
ب - آياتى از قرآن كه در مدح مؤمن به خاطر ايمان و ذم كافر به واسطهء كفر او وارد شده ، او را به ثواب بر طاعت وعده و از عقاب بر معصيت بيم داده است . مثل : * ( « الْيَوْمَ تُجْزى كُلُّ نَفْسٍ بِما كَسَبَتْ » ) * ( 1 ) ، * ( « الْيَوْمَ تُجْزَوْنَ ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ » ) * ( 2 ) ، * ( « وَإِبْراهِيمَ الَّذِي وَفَّى أَلَّا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى » ) * ( 3 ) ، * ( « لِتُجْزى كُلُّ نَفْسٍ بِما تَسْعى » ) * ( 4 ) ، * ( « هَلْ جَزاءُ الإِحْسانِ إِلَّا الإِحْسانُ » ) * ( 5 ) ، * ( « هَلْ تُجْزَوْنَ إِلَّا ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ » ) * ( 6 ) ، * ( « مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَه عَشْرُ أَمْثالِها » ) * ( 7 ) ، * ( « وَمَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي » ) * ( 8 ) ، * ( « أُولئِكَ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الْحَياةَ الدُّنْيا » ) * ( 9 ) ، * ( « إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بَعْدَ إِيمانِهِمْ » ) * ( 10 ) .
فضل مىگويد :
مدح مؤمن و ذم كافر به اعتبار محل بودن براى كفر و ايمان است . چنان كه انسان به جهت نيكويى و زيبايى و لؤلؤ به جهت صفا و درخشش مدح مىشود . وعد و وعيد هم به اعتبار اين است كه مؤمن و كافر محل اعمال نيك و بد هستند ، چنان كه انسان مشك را برمىگزيند و هيزم و خاشاك را مىسوزاند . آيات مذكور بر مدح مؤمن و ذم كافر و بيان ترتّب جزا دلالت مىكند . ما هم در اين باره نزاعى نداريم چرا كه كاملا مسلَّم است . بحث در اين است كه آيا افعال مستحق جزا ، مخلوق خداوند متعال است يا مخلوق بنده ؟ !
هامش
( 1 ) . غافر / 17 .
( 2 ) . جاثيه / 28 .
( 3 ) . نجم / 38 - 37 .
( 4 ) . طه / 15 .
( 5 ) . رحمن / 60 .
( 6 ) . نمل / 90 .
( 7 ) . انعام / 160 .
( 8 ) . طه / 124 .
( 9 ) . بقره / 86 .
( 10 ) . آل عمران / 90 .