و اين بدان وقت بود كه اهل مكّه چيرگى داشتند بر پيغامبر عليه السّلم ، « 1 » و جبريل عليه السّلم از آسمان فرو آمدى ، و سورتى يا آيتى بياوردى ، و پيغامبر عليه السّلم بر ايشان خواندى . و بيشتر آن كافران گفتندى كه : محمّد ديوانه است ، و اين سخنان از بر خويش همى گويد .
پس خداى عزّ و جلّ اين سورة بفرستاد و بر مثال سوگند ياد كرد ، و گفت :
ن وَ الْقَلَمِ وَ ما يَسْطُرُونَ
« 2 » گفت : بدان نون و بدان قلم و بدان كه ايشان همى نويسند كه تو پيغامبر خدايى ، و اين قرآن كه خداى عزّ و جلّ به تو همى فرستد ، و اين سخن كه اهل مكّه ترا همى گويند و ديوانه همى خوانند ترا مزدى بزرگ بدهد ، و روز قيامت چون پيش خداى عزّ و جلّ آيى ثواب آن بدهد ، و بر تو هيچ منّت ننهد . و ما ترا يافتيم بر خوىهاى نيكو ، و بس چيزى نماندست كه ترا پيدا آيد و بينى و ايشان را پيدا آيد و بينند كه ديوانه كيست .
و اين سوره اندرشان وليد بن مغيره فرو آمده است و آن مذمّتها كه خداى عزّ و جلّ او را كردست . چنان كه گفت :
فَلا تُطِعِ الْمُكَذِّبِينَ
- الى قوله -
سَنَسِمُهُ عَلَى الْخُرْطُومِ
« 3 » گفت : عذاب و زخم او بر بينى اوست . پس آن گه گفت :
إِنَّا بَلَوْناهُمْ كَما بَلَوْنا أَصْحابَ الْجَنَّةِ ، إِذْ أَقْسَمُوا لَيَصْرِمُنَّها مُصْبِحِينَ
« 4 » گفت كه : كار اين وليد مغيره و كار اين كافران چون كار خداوندان باغ است كه ميراث يافتند از پدرشان و اين بازگوئيم :
و اين خداوندان باغ سه برادر بودند كه پدرشان بمرده بود ، و آن باغ پر از ميوه ميراث بديشان رسيده بود ، و پدرشان از ميوهء آن باغ
هامش
( 1 ) و بر ياران او ( صو )
( 2 ) النون 1
( 3 ) النون 16 - 8
( 4 ) النون 17