گذارده است از قبيل انتصار در حديث و الشافى در امامت در نقض كتاب الكافى عبد الجبّار .
سپس از شيخ طوسى نقل كرده است كتاب شافى كتابى است كه مانند آن در فن امامت تأليف نشده است .
و از آثار او كتاب الملخص در اصول ؛ الذريعة در اصول فقه ؛ المقنعة در فقه و امثال اينها از آثار ديگر كه نقل همگى آنها به درازا مىكشد و با اختصار كتاب تناسبى ندارد .
پس از اين نوشته است : شيخ طوسى در كتاب فهرست از وى نام برده و اضافه كرده است اكثر اين كتابها را نزد وى خواندهام و ما بقى آنها را در فرصتهائى كه به دست مىآمده در ضمن قرائتى كه بر او مىشده است سماع كردهام .
و علّامه حلّى ( طاب ثراه ) نوشته : علماى اماميه از روزگار سيد تا اين زمان كه سال 693 هجرى است از كتابهاى او استفاده مىكنند و او ركن عظيم و معلم ايشان بوده است قدس اللّه روحه و جزاه عن اجداده خيرا .
مؤلف جامع الاصول كه از علماى عامه است وى را از مجددين قرن چهارم شيعه مىداند ازآنپس كه حضرت رضا عليه السّلام از مجددين قرن دوم شيعه بشمار آورده است . يافعى كه از اعلام عامه است مىنويسد : سيد مرتضى كتابى دارد به نام غرر و درر كه مشتمل بر فنونى از معانى ادب بوده و در آنها گفتگو از نحو و لغت و امثال اينها كرده است و اين كتاب دلالت مىكند كه سيد از فضيلت بسيارى برخوردار بوده و اطلاعات بسيارى از علوم داشته است .
پس از اين مرقوم داشته است : سيد ( قدس سره ) در ماه رجب سال 355 هجرى متولد شده و پنجروز باقىمانده از ماه ربيع الاول سال 436 هجرى وفات يافته و روزى كه رحلت كرده است هشتاد سال و هشت ماه و چند روز داشته است و از شاگردان او شيخ طوسى و سلّار و ابو الصلاح بوده تلّعكبرى و حسين بن على بن بابويه از وى روايت مىكردهاند . پايان كلام مؤلف نظام الاقوال .
مؤلف گويد كلام نظام الاقوال از جهات چندى بيرون از نظر نخواهد بود :
1 - نسب سيد را به طرزى كه نقل كرده است بر خلاف آبا و اجداد او بوده كه پيش
رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي ) — صفحة 90
مساهمون: محمد باقر ساعدى
ص٩٠