اقسام اعراب را به رفع و نصب و جزم تقسيم فرمود . اين پديده دست كمى از معجزه ندارد ، زيرا نيروى بشرى دسترسى به اين حصر نداشته و نتوانسته چنين استنباطى را بنمايد .
شيخ طوسى در رجال « 1 » ذيل اصحاب حضرت مولى مىنويسد : ظالم بن ظالم و يا ظالم بن عمر و مكنّى به ابو الاسود دولى و در ذيل اصحاب حضرت امام حسن مجتبى عليه السّلام مىنويسد : ظالم بن عمرو يا ظالم بن ظالم ، مكنّى به ابو الاسود و ذيل اصحاب حضرت امام حسين و امام سجّاد عليهما السّلام مىنويسد : ظالم بن عمر و مكنّى به ابو الاسود .
ابن حجر عسقلانى در كتاب التقريب مىنويسد : ابن الدولى و يا الديلمى منسوب به دؤل است كه به قولى نام دئل بن بكر بن عبد مناف به كنانه است .
ابو على عنانى در كتاب القارع مىنويسد : اصمعى و سيبويه و اخفش و ابن سكيت و ابو حاتم و عدوى و ديگران گفتهاند كه اصل كلمه دئل به ضم دال و كسر همزه است و در هنگام نسبت ، كلمهء مزبور را به فتح همزه تلفظ مىكنند همانطور كه ميم « نمر » در « نمرى » و لام سلمه را در سلمى ، به فتح ميم و لام ، تلفظ كردهاند .
اصمعى از عيسى بن عمرو روايت كرده است : وى دئل را در مقام نسبت دئلى آورده است تا از اين راه اصل كلمه را محفوظ داشته باشد و نيز همين رويه را از يونس و ديگرى هم نقل كرده و درعينحال اظهار داشته است باقى گذاشتن كلمه در حال نسبت به اصل اولىاش شاذ قياسى است .
ابو على از كسائى و ابو عبيده و محمد بن حبيب نقل كرده است ، آنان اعتقاد داشتند ابو الاسود منسوب به ديل ، به كسر دال و سكون ياء ، است .
مؤلف گويد : بعيد نيست كه نام جد ابو الاسود هم ظالم باشد ، بنابراين گاهى ابو الاسود به پدر و هنگامى به جد نسبت مىدهند ممكن است نام پدرش عمرو و ظالم لقبش بوده باشد و اين احتمالات خالى از تأمل نخواهد بود .
در يكى از كتابها آمده است : نام ابو الاسود ظالم بن عمرو بن سفيان است و در بصره مىزيسته است .
هامش
( 1 ) - رجال طوسى ، ص 46 ، 69 ، 75 ، 95 .