يادآورى مىشود : علم اسرار حروف و اعداد از جمله علوم غريبه است ، گروه بسيارى از علماى خاصه و عامه كتابهايى به پارسى و تازى دربارهء اين علوم تأليف كردهاند و گروهى هم به استادى در اين علوم شناخته شدهاند .
ملا على بن حسين مترجم حاضر در آغاز كتاب حرز الامان مىنويسد : علم حروف از جمله علوم كليه و مشتمل بر علوم فراوان و ارزنده است و منفعتها و سودهايى بر آن مترتب مىباشد كه پايانى براى آنها احساس نمىشود و فوائد بىنهايتى را دربر دارد و خاصيتهاى مزبور از آن به دست مىآيد : و در بزرگوارى حروف همين بس كه حروف خزينههاى نامهاى مستور الهى و منبع معارف پنهان غير متناهى است و گواه بر آن ، نظريه شيخ شرف الدّين ابو العباس بونى است وى در كتاب شمس المعارف گفته است حروف سرلوحه دانشها و حقايق نهايى حكمهاست سرّ اعظم از حروف ظاهر مىگردد و كلام حقتعالى از آنها شنيده مىشود ، بنابراين آنها كه از علم حروف بحث مىكنند به دو دسته تقسيم مىشوند دستهاى اهل حقيقتند و عدّهاى اهل خاصيت .
دستهء نخستين كه اهل حقيقتند از مرتبه عالىتر و بزرگتر برخوردارند و اين عدّهء از معانى حروف و ارواح و حقائق آنها گفتگو مىكنند و علوم غامضه را از آنها استخراج مىنمايند چه آنكه همگى معارف و علوم اعم از اينكه مربوط به حضرت الهيه يا منتسب به مراتب امكانيه بوده باشد و همچنين همگى مراتبى كه حادث شود ممكن است از حروف ، استنباط گردد ، چنانچه برخى از اهلفن به همين ترتيب رفتار كردهاند و حروف اسم و لقب هركسى را منشأ استخراج قرار داده و از اين راه به حدّ اكثر پيشآمدهاى آن شخص پى بردهاند و از سوانح احوال او اطلاع يافتهاند و بسيارى از دانشوران اين طبقه كتابهايى در اين خصوص تأليف كردهاند ، از قبيل : جفر كبير و جفر جامع و جفر خابيه و رسالههايى كه متأخر آن تأليف كردهاند مانند سجنجل و محبوب و دائره سببيه و كشف المعاد در تفسير ايجاد و كتاب الالفين و امثال اينها از كتابها و رسالههاى ديگر .
دسته دوم كه اهل خاصيتند و بيشتر و هويداتر از ديگرانند از حيثيت خواص حروف و كلمات و رقمها و شكلهاى آنها به حسب وجود لفظى كه طريق كلامى است و يا به حسب صورت آنها كه صورتهاى رقيه است كه طريق كتابى گفته مىشود گفتگو
رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي ) — صفحة 515
مساهمون: محمد باقر ساعدى
ص٥١٥