به دست نمىآيد كه در آن سال درگذشته باشد . ميرزا محمد استرآبادى در حواشى رجال خود به مناسبت جملهاى كه در متن آمده ( صاحب مروج الذهب ) چنين مىنويسد و كتاب تنبيه الاشراف او تا وقايع سال 445 هجرى را متضمن مىباشد و همين احتمال هم از محمد بن معدّ موسوى موصلى نقل شده است « 1 » .
مؤلف گويد كتاب مروج الذهب كتابى ارزنده و مشتمل بر فوائد پرارجى است ، گرچه اين كتاب در فن تاريخ تأليف شده است درعينحال مشتمل بر فوائد ارزندهء ديگرى هم مىباشد و نسخهاى از آن در نزد ما موجود است « 2 » . و كتاب اثبات الوصيّة لعلّى عليه السّلام را استاد استناد ما منضم به بحار فرموده و به آن كتاب اعتماد داشته و مطالبى از آن نقل كرده
هامش
( 1 ) - تنبيه الاشراف مسعودى به طبع رسيده است و به گفتهء خود او هفتمين كتابى است كه در تاريخ و جغرافيا تأليف نموده است و تواريخ را همچنان ادامه داده است تا به روزگار خودش كه زمان خلافت المطيع للّه عباسى بوده است ( 345 ه . ق . / 947 م . ) . كتاب تنبيه را به يادآورى خلافت المطيع خاتمه داده و همان سال را كه از عراق دور بوده و در مصر و شام مىزيسته يادآورى كرده است . بنابراين سال 445 هجرى نقل شده از ميرزا محمد استرآبادى نادرست و اشتباه ناسخ بوده ، زيرا در تنقيح المقال و كتابهاى ديگر 345 آمده است و برخى همين سال را سال فوت او مىدانند و جمعى از جمله علامهء مجلسى - كه پس از اين اشاره مىشود - سال 333 هجرى نوشته ، مسلما اين سال تاريخ فوت او نيست و در اعيان به نقل از كشف الظنون سال فوت او را ، 346 هجرى در مصر نوشته است و در طبقات الشافعية مىنويسد : وى از نوادگان عبد اللّه بن مسعود بوده و از مردم بغداد است و عقيدهء اعتزال داشته و سال 345 يا 346 وفات يافته است - م .
( 2 ) - مروج الذهب كتابى است در تاريخ و جغرافياى اماكن و ذكر ملوك سلف و اخبار و مختصرى در هيئت ، تاريخ اتمام اين كتاب به سال 336 ه . ق است ، ولى مؤلف قسمت اعظم اين كتاب را در سال 332 ه . ق نوشته است [ قزوينى : يادداشتها ج 7 ، ص 78 . ] مروج الذهب بارها به طبع رسيده ، چاپ اول همراه با ترجمه اين كتاب توسط باربيه و پاوه دوكورتى در نه مجلد بين سالهاى 1861 تا 1977 منتشر شده است . ترجمه جديد اين اثر توسط شارل پلا انجام شده و تاكنون سه مجلد آن منتشر شده است . شبرنگر ، آلويس مروج الذهب را به انگليسى ترجمه كرده است ( 1841 م ) . اخيرا احمد شبول طى تحقيقى با عنوان مسعودى و آثارش به بررسى او پرداخته است( Ahmad , shboul : Mas'udi und his work , 1979 )