يادآورى مىشود بهطورىكه پيش از اين هم اشاره شد علماى رجال به تمام قدرت از ابو القاسم نكوهش فراوانى به عمل آوردهاند و نظريات آنها را دربارهء او ايراد خواهيم كرد . بنابراين جاى آن نبود كه نام و نشان او را در اين بخش از كتاب حاضر ايراد كنيم . درعينحال دو موضوع مهم مرا بر آن داشت كه از وى در اين بخش از كتاب نام ببرم .
يكى آنكه شيخ حسين بن عبد الوهاب كه از ديگران بيناتر به حال او بوده است و از چگونگى كتابش اطلاع كامل داشته و كتاب خودش را تتميمى براى كتاب او قرار داده است به وى اعتماد داشته است .
دوم آثار وى همگى يا لا اقل حد اكثر آنها نزد اصحاب ما معتبر بوده است . براى اينكه ابو القاسم در آغاز عمرش بر صراط مستقيم بوده و طريقى پسنديده داشته است و آثارش را در همان اوقات تأليف كرده است و همين موضوع هم ايجاب كرده علماى پيشين ما به وى اعتماد كنند و به كتابهايش ارجى بگذارند . چه آنكه ابو القاسم در برههاى از زمان از پيشينيان دانشوران شيعه بشمار مىآمده است .
بارى بهطورىكه از لابلاى آثار او و آثار ديگران به دست مىآيد : ابو القاسم از مشايخ چندى بهرهورى داشته است ؛ از آن جمله پدرش احمد بن موسى بوده است كه شيخ حسين بن عبد الوهّاب مذكور در كتاب عيون المعجزات روايت خود را كه منتهى به پدر ابو القاسم مىشود چنين ايراد كرده است .
از ابو الغنائم احمد بن منصور مصرى ( رض ) از رئيس ابو القاسم على بن عبيد اللّه بن ابو نوح بصرى از يحيى الطويل از اديب ابو محمد بن ابو القاسم على بن احمد كوفى از پدرش ( احمد بن موسى ) از ابو هاشم داود بن ابو القاسم جعفرى . و بهطورىكه از لابلاى آثار ديگران به دست مىآيد عدّه زيادى هم از وى روايت مىكردهاند از جمله فرزندش سيد ابو محمد اديب يادشده و شيخ حيدر بن محمد بن نعيم سمرقندى .
شيخ طوسى در فهرست در ضمن معرفى از شيخ حيدر به روايت كردن وى از ابو القاسم كوفى اشاره كرده است . ديگرى تلّعكبرى و امثال ايشان . . .
رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي ) — صفحة 423
مساهمون: محمد باقر ساعدى
ص٤٢٣