دوريستى فقيهى محدث و دانشمندى معروف بوده است و من در آغاز كتاب امالى صدوق چنين يافتم : مجلس اول كه در روز جمعه دوازده شب مانده از ماه رجب سال 367 هجرى تنظيم يافته است بنا به روايتى است كه براى من حديث كرد دو پيشواى دانشمند ابو محمد عبد اللّه دوريستى و ابو الفضل شاذان بن جبرئيل - رضى اللّه عنهما - به نقل از شيخ فقيه ابو جعفر محمد بن على بن حسين بن موسى بن بابويه قمى . . .
مؤلف گويد : اين سند بيرون از غرابت نموده است ، زيرا ظاهرا مراد از عبد اللّه دوريستى همان نجم الدّين عبد اللّه بن جعفر بن محمد دوريستى مىباشد و اين بدان معناست كه نجم الدّين سالها پس از شيخ طوسى مىزيسته بنابراين چگونه ممكن است از صدوق روايت نمايد و شاذان بن جبرئيل هم با دو واسطه از شيخ طوسى روايت مىكرده و با توجه به اين موضوع چگونه ممكن است از صدوق روايت نمايد . آرى ممكن است دوريستى و شاذان از طريق واسطههاى متعدد از شيخ صدوق روايت كرده باشند ليكن اين احتمال با ظاهر عبارت آنچه در آغاز امالى صدوق آمده است منافات دارد ، زيرا در آغاز كتاب مزبور مىنويسد « قالا حدثنا الشيخ الفقيه » و ظاهر اين عبارت حاكى از آن است كه دوريستى و شاذان بدون واسطه از صدوق روايت كرده باشند .
گذشته از اين ، با احتمال بعيدى مىتوان گفت عبد اللّه و شاذان كه در آغاز سند امالى آمده است از نياى عبد اللّه دوريستى و شاذان بن جبرئيل - كه مورد بحث فعلى ما مىباشند - بوده باشند نه آنكه خود اين دو باشند .
و مؤيد احتمال مزبور آن است كه نسب دوريستى شخصيت مورد بحث ما را به شرح زير بيان كردهاند شيخ نجم الدّين ابو محمد عبد اللّه بن جعفر بن ابى جعفر محمد بن موسى بن ابى عبد اللّه جعفر بن عبد اللّه بن جعفر بن محمد دوريستى و با توجه به نسب معلوم مىشود عبد اللّه جدّ اعلاى نجم الدّين بوده و بنابراين بعيد نيست عبد اللّه كه جدّ اعلاى نجم الدّين است از شيخ صدوق روايت كرده باشد و نجم الدّين به توسط جدّش از جدش از شيخ مفيد روايت مىكرده است .
مؤلف گويد : مشهور از مورخان كلمهء دوريستى را اينچنين ضبط كردهاند به ضم دال بىنقطه و سكون واو و راى مكسور و يا و سين ساكن و تاى مكسور و ياء مشدد كه
رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي ) — صفحة 266
مساهمون: محمد باقر ساعدى
ص٢٦٦