مؤلف گويد : اظهار اين شخص بيرون از اشكال نيست ، براى اينكه حضرت صادق عليه السّلام در سال 148 هجرى قمرى مطابق با كلمه ( محق ) شهيد گرديدهاند و چگونه ممكن است ربيع بن خثيم كه سال 62 يا نزديك به آن درگذشته است ، از آن حضرت روايت كرده باشد .
يكى از ارباب درايه در تصحيح خبر مزبور طرز ديگرى اظهار نظر كرده است ، به اين توضيح : ربيع بن خثيم نام و نشان دو تن از افراد بوده است ، يكى ربيع بن خثيم معروف به خواجه ربيع كه نزديك به مرقد حضرت رضا عليه السّلام مدفون است ، و حضرت رضا عليه السّلام هم از او ستايش كردهاند ، و اين شخص همان ربيع بن خثيم است كه از اصحاب حضرت صادق عليه السّلام بوده و نام او هم در بعضى از اخبار آمده است و در باب طواف مريض از كتاب تهذيب حديثى از حضرت صادق عليه السّلام روايت كرده است « 1 » . و دومى ربيع بن خثيم تابعى است كه از اصحاب امير المؤمنين عليه السّلام بوده است و از جمله هشت تن زاهد ، چه شقى باشد و چه سعيد و چه مجهول الحال كه در آذربايجان يا سرحد رى يا كوفه كه پيش از اين هم اشاره شد ، دفن گرديده است .
هامش
( 1 ) - حديث مزبور حديث هفتادم باب طواف تهذيب است . كه بدين سند مىنگارد : محمّد بن يعقوب عن محمّد بن يحيى عن احمد بن محمّد عن محمّد بن اسماعيل عن محمّد بن فضيل عن الربيع بن خيثم قال شهدت ابا عبد اللّه عليه السّلام و هو يطاف به حول الكعبة فى محمل و هو شديد المرض فكان كلما بلغ الركن اليمانى امرهم ، فوضعوه على الارض فادخل يده فى كوة المحل حتى يجرها على الارض ثم يقول ارفعونى فلما فعل ذلك مرارا فى كل شوط قلت جعلت فداك يا ابن رسول اللّه ان هذا يشق عليك فقال انى سمعت اللّه عز و جل يقول ليشهدوا منافع لهم . در نسخه منطبعه تهذيب خيثم به تقديم يا بر ثا ضبط شده است در عين حال از چنين ربيعى خود شيخ در رجالش نام نبرده ، و محمّد بن فضيل هم مشترك است - م .