كشى كه از اصحاب ما اماميه است ، در رجال ص 91 كه آن را شيخ طوسى منتخب كرده و مختار خود قرار داده است به مناسبت زهاد ثمانيه از على بن محمّد بن قتيبه نقل مىكند ، از ابو محمّد فضل بن شاذان چگونگى احوال زهاد ثمانيه را پرسيدند .
در پاسخ گفت : آنها عبارتند از ربيع بن خثيم و هرم بن حيان و اويس قرنى و عامر بن عبد قيس كه با على عليه السّلام همراهى مىكردهاند و از اصحاب آن حضرت و از پارسايان پرهيزكار بودند .
و اما ابو مسلم ( خولانى ) كه به نام زاهد شهرت يافته است ، مردى بدعمل و رياكار و از همدستان معاويه و از كسانى بود كه مردم را به كارزار با على عليه السّلام تشويق مىكرد و از آن حضرت با كمال بىشرمى درخواست مىكرد تا مهاجر و انصار را در اختيار او بگذارد تا آنها را به خاطر خون عثمان از پاى درآورد . حضرت مولا عليه السّلام به پيشنهاد او اعتنايى نكرد . وى گفت اكنون هنگامى است كه بايد شمشير از نيام كشيد و دامى افكند و شكار را به دام گرفتار ساخت .
اما مسروق ، مالياتچى معاويه بود و با همين سمت ننگين در زير واسط در كنار دجله در محل رصافه ، مرد و به خاك رفت .
و حسن بصرى فرصتطلب بود و با هركس ، طبق دلخواهش رفتار مىكرد و خود را همواره ساخته براى رياست قرار مىداد و پيشواى قدرىها بود .
و اويس قرنى از همه آنها برتر بود و ديگران را پس از او بايد شناخت « 1 » .
هامش
( 1 ) - درباره هشتمين زاهد اختلاف است بعضى او را اسود بن يزيد و بعضى جرير بن عبد اللّه بجلى گفتهاند . مؤلف رحمه اللّه پس از اين اشاره خواهد كرد - م .