بارى ستايش خراسانىها از وى ، به حدى رسيده است ، كه بر فراز بارگاهش حديث مرسلى نوشته كه صحت آن معلوم نيست و آن را به شيخ بهايى نسبت دادهاند كه از علامه حلى رحمه اللّه نقل كردهاند ، كه حضرت رضا عليه السّلام در شأن ربيع بن خثيم چنين فرموده است : « از آمدن به خراسان بهرهاى براى من بهجز زيارت ربيع بن خثيم حاصل نشد . » صحت اين حديث از نظر من درست نيست .
آرى شيخ بهايى در يكى ، از رسالههايش كه به ايراد فتواها پرداخته ، در پاسخ سؤال شاهعباس بزرگ كه از چگونگى حال خواجه ربيع پرسيده است ، چنين مرقوم داشته است : « به عرض مىرساند ، كه خواجه ربيع عليهالرحمه از اصحاب امير المؤمنين عليه السّلام است و بسيار مقرب آن حضرت بود و در كشتن عثمان دخل داشته ، و در وقتى كه لشكر اسلام به خراسان به جهاد كفار آمده بودند او اينجا فوت شده ، و از حضرت امام رضا عليه السّلام منقول است كه فرمود : كه ما را از آمدن به خراسان فايده ديگر نرسيده است به غير از زيارت خواجه ربيع . »
مؤلف گويد : كلام شيخ هم بيرون از نظر نخواهد بود . اولا مجرد دخول او در كشتن عثمان برفرضى كه درست باشد دليل بر مدح زياد او نخواهد بود . زيرا ، آنها كه در كشتن او شركت كردند برخى نيكبخت و جمعى بدبخت بودند . ثانيا ، شركت كردن در مجاهدان خراسان ، آنهم در روزگار خلفاى ثلاثه و پس از پذيرش آن ، دليل بر مدح او نمىباشد . ثالثا به طورى كه پيش از اين نوشته شد ، صحت نسبت اين خبر به حضرت رضا عليه السّلام
رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي ) — صفحة 409
مساهمون: محمد باقر ساعدى
ص٤٠٩