گويند ، هنگامى كه شيخ بهايى كتاب حبل المتين را تأليف كرد ، ازآنجاكه نسبت به وى اعتقاد داشت و او را به علم و دانش مىستود ، نسخهاى از آن را براى مطالعه وى ، به شيراز ارسال داشت . خير الدّين پس از مطالعهء كتاب ، تعليقات و حواشى و تحقيقاتى بر آن نوشت ، بلكه ايراداتى هم بر آن وارد آورد .
شيخ خير الدّين ، نوادگان و بازماندگانى داشت ، كه در تهران مىزيستند و از افراد سرشناس بودند و از ايشان ، شيخ خير الدّين است كه معاصر با ماست و مردى باايمان و صالح ، و فاضلى شايسته ، و نيكوكارى بىباك بود .
خلاصه آنكه ، سلسلهء خير الدّين ، از گذشته و آينده همه ، مردمى نيكوكار و در اسم و رسم از همه گونه بركت برخوردار بودهاند .
شيخ خير الدّين ، آثارى در فقه و رياضى و امثال اينها از خود باقى گذارده است و بايد براى مطالب بيشتر به فهرست آثار او مراجعه كرد .
مؤلف گويد : در شهرستان سيستان به رسالهء مفصلى در علم حساب برخوردم كه از مطالبى پسنديده و آثارى ارزنده برخوردار ، و آن از مؤلفات شيخ خير الدّين بود . ظاهر آن است كه مراد از خير الدّين ، مترجم حاضر باشد و در آن كتاب از مولا شرف الدّين على يزدى مطالبى نقل كرده است و تاريخ نسخه آن 1061 هجرى بوده است .
شيخ خير الدّين يحيى فقيه
وى ، فاضلى عالم و از فقهاى اصحاب بوده است كه ما از روزگار او اطلاعى نداريم و به اثرى از آثار او هم دست پيدا نكردهايم . بايد روزگار و آثار او را تفحص كرد ، ظاهر آن است كه ، وى از متأخران اصحاب ما بوده است « 1 » .
هامش
( 1 ) - اين دو ترجمه را مؤلف پيش از ملا خليل نوشته بود كه ما به مناسبت مقام ، پس از وى ترجمه كرديم - م .