حواشى كه بر خلاصه علامه نوشته است و من تعليقات وى را به خط يكى از شاگردانش ديدهام ، چنين اظهار داشته است : خليل بن احمد ، از اصحاب حضرت صادق عليه السّلام بود و علم عروض را از حضرتش روايت كرده است .
( در پايان اين قسمت بدين موضوع اشاره مىشود ) و مردى جليل القدر و عظيم الشأن بوده است .
مؤلف گويد : خليل ، آثارى دارد ، از جمله : كتاب العين در لغت است ، كه پس از اين ، بدان اشاره مىشود . ديگر كتاب العروض و كتاب الشواهد كتاب النقط و الشكل كتاب النغم و كتاب جمل الاعراب در نحو است ، و اين كتاب غير از جمل النحو عبد القاهر جرجانى معروف است « 1 » .
به طورى كه شنيدهام كتاب الجمل خليل هماكنون در دست نوادگان مرحوم آقا اشرف حكيم ، كه طبيب مخصوص دربار و حرمسراى سلطان صفوى است ، مىباشد و اين كتاب را پدر ايشان از مدرس اشرف از مازندران آورده است .
ابن خلدون در تاريخش پس از يادآورى از كتاب العين و شرح فوائد آن مىنويسد : در ماه چهارم ، ابو بكر زبيدى به مكتب هشام مؤيد ، در اندلس درآمد و كتاب العين خليل را ، با توجه به فراگيرى همه آن به تلخيص آن پرداخت و مهملات و بسيارى از شواهد مستعمل آن را حذف كرد و كتاب
هامش
( 1 ) - و همچنين غير از الجمل شيخ ابو القاسم عبد الرحمن زجاجى نحوى متوفى 339 هجرى است كه گويد كتاب بابركتى است و هركس بدان اشتغال ورزيد كمال انتفاع را از آن خواهد برد ، زيرا زجاجى اين كتاب را در مكه تأليف كرده است و هرگاه از بابى فارغ مىشد هفت شوط طواف اطراف خانه مىكرد و نيز غير از الجمل ابن خالويه متوفى 370 هجرى و غير از الجمل ابن هشام متوفى 570 هجرى است - م .