است در زمان شاهعباس اوّل ( كبير ) باشد « 1 » و احتمال مىرود كه وى يكى از استادهاى استاد محقق ما ، آقا حسين خوانسارى بوده باشد .
و از آثار او كتاب زبدة التصانيف است كه به پارسى تأليف كرده و به نقل پارهاى از مسائل علم كلام و اصول الدّين پرداخته است و در ضمن آن به برخى از واجبات و مندوبات عبادى و قسمتى از معجزات پيمبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و ائمهء طاهرين صلوات اللّه عليهم اجمعين و همچنين معجزات ديگر از انبيا اشاره كرده است و علاوه بر آنها به ، ايراد تعدادى از اخبار و احاديثى كه مردم را به عبادات و ديگر كارهاى پسنديده تشويق مىكند ، پرداخته است و نيز از فوائد و مطالب شعر و نثر و حكايت برخوردار بوده است و بالاخره كتاب بزرگ و پرفايدهاى است و نسخهاى از آن در نزد ما موجود است .
ملا ناصر الدّين حيدر بن محمّد شيرازى
وى ، فاضلى عالم و از پيشوايان علم رياضى بود ، و رسالهاى در علم اسطرلاب به پارسى و به نام ارشاد تأليف كرده است . من آن را در شهر آمل از شهرهاى مازندران مشاهده كردهام ، و در اين علم از فوائد ارزندهاى برخوردار بوده است و آن مشتمل بر پنجاه باب است . و ظاهر آن است كه اين كتاب غير از كتاب پنجاه باب در اسطرلاب باشد ، كه از آثار شيخ ( ركن الدّين بن اشرف الدّين حسين آملى ) است كه نسخهاى از آن در نزد ما
هامش
( 1 ) - ملا حيدر خوانسارى بهطورقطع در روزگار شاهعباس كبير مىزيسته است زيرا ، تاريخ كتاب مضيءالأعيانش به طورى كه از ماده تاريخش استفاده مىشود با روزگار شاهعباس اوّل تطبيق مىكند براى اينكه شاهعباس سال 1038 هجرى درگذشته و اتمام كتاب پانزده سال پيش از وفات شاهعباس بوده است چنانكه زبدةالتصانيفش را كه به طبع هم رسيده و جامع فوائد است به نام شاهعباس تأليف كرده است . در اين كتاب مناجاتهاى ارزندهاى آورده شده است و والد اين جانب مناجاتهاى آن را در دفترى گرد آورده است . حفظه اللّه و ابقاه - م .