آملى آثارى دارد از جمله : الكشكول فيما جرى على آل الرسول ، كه بدان اشاره شد ، ديگرى جامع الاسرار و منبع الانوار در علم توحيد و اسرار و حقايق و انوار آن است و اين كتابى است بس طولانى ، و من نسخهاى از آن را در فراه و ديگرى را در شهر تنكابن از شهرهاى گيلان ، ديدهام . اين كتاب مشتمل بر سه اصل ، و هر اصلى شامل چهار قاعده است . كتاب جامع الاسرار بدون شك و شبهه از آثار اوست و من در پشت برخى از نسخههاى جامع الاسرار به نقل از خط شيخ بهايى رحمه اللّه چنين ديدم : « آنچه را كه مىپندارم آن است كه اين كتاب ( جامع الاسرار ) از آثار سيد جليل سيد حيدر مازندرانى رحمه اللّه است و او علاوه بر اين كتاب تفسير كبيرى هم تأليف كرده و اصطلاحات و نظرات عارفانه صوفيان را در آن گرد آورده است و از آن برمىآيد كه وى ، مؤلفى عالىمقام و رفيع المنزله بوده است » .
آملى در جامع الاسرار ، اقوال متعارضه و گفتار متناقضهء صوفيان را گرد آورده و كلمات ايشان را كه بر ظاهر شريعت راستين موافقتى نداشته ، توجيه كرده و فوائدى را در آن متذكر شده است . در عين مطالب بسيارى هم كه جز ، تضييع عمر اثر ديگرى ندارد در آن به جاى گذارده است .
از آثار او جامع الحقائق است كه برخى از فضلا آن را به وى نسبت دادهاند و ظاهر آن است كه جامع الحقائق همان جامع الاسرار باشد و مغايرتى ، با آن ندارد و همان فاضل ، رسالهء امثلة التوحيد را از آثار او نام مىبرد . و از تأليفات او شرح فصوص محيى الدّين عربى است كه به نام نص الفصوص تأليف كرده و كتابى است در تأويل آيات قرآن كه طبق مذاق صوفيان جمعآورى كرده است . و ديگرى المحيط الاعظم فى تفسير القرآن المكرم است ، و من پارهاى از فوائد را كه از آن نقل شده است ، ديدهام ، و همين تفسير را ملا محسن كاشى در اواخر كتاب : الصلاة من الوافى به وى
رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي ) — صفحة 317
مساهمون: محمد باقر ساعدى
ص٣١٧