( قدس اللّه روحه و لعن اللّه قاتليه ) مىآوريم : قدوة المفسرين الشيخ ابو الفتوح الحسين بن على بن محمّد بن احمد الخزاعى الرازى ، از علماى تفسير و كلام ، و عظماى ادباى انام است ، از خاندان فضل و بزرگى و اولاد امجاد بديل بن ورقاى الخزاعى است ، كه از كبار صحابه ، و اكابر خزاعه بوده ، و بنى خزاعه خصوصا عبد اللّه و محمّد و عبد الرحمن پسران بديل مذكور در حرب صفين در ركاب حضرت امير المؤمنين عليه السّلام شهيد شدهاند ، و جد او ، خواجه امام سعيد ابو سعيد كه مصنف كتاب روضة الزهر است از اعلام زمان خود بوده است ، و عم او شيخ فاضل ابو محمّد عبد الرحمن بن احمد بن احمد بن حسين نيشابورى رحمه اللّه از مشاهير روزگار است .
و بالجمله مآثر فضل و مساعى جميله او در تفسير كتاب كريم و ابطال تأويلات سقيم مخالفان اثيم و تعنفات نامستقيم مبتدعان رجيم بر همگى مخفى نيست .
از تفسير فارسى او ظاهر مىشود : كه معاصر صاحب كشاف بوده و بعضى از اشعار صاحب كشاف به او رسيده ، اما كشاف به نظر او نرسيده ، و اين تفسير فارسى او ، در وثاقت تحرير و عذوبت تقرير و دقت نظر بىنظير است ، فخر الدّين رازى اساس تفسير كبير خود را ، ازآنجا اقتباس نموده ، و جهت دفع انتحال ، بعضى از تشكيكات خود را بر آن افزوده است « 1 » .
و او را تفسير عربى است ، كه در خطبهء تفسير فارسى به آن اشاره نموده ، و اما تا پايان به نظر مطالعه فقير نرسيده است و شيخ عبد الجليل رازى در
هامش
( 1 ) - مرحوم استاد حاج ميرزا ابو الحسن شعرانى رحمه اللّه در اينكه آيا تفسير كبير فخر رازى مقتبس از تفسير ابو الفتوح باشد نظريه دارد ، كه در آغاز شرح حال ابو الفتوح منضم به تفسيرش به طبع رسيده است ، و ما هم نظريه ايشان را ، در ذيل شرح حال ابو الفتوح در ترجمه مجلد سوم روضات الجنات ايراد كردهايم و اللّه العالم - م .