و ممكن است نسخهاى را كه من ديدهام مجلد دوم از آن كتاب نبوده باشد .
در عين حال كتاب ارشاد القلوب در دو مجلد تدوين شده ، مجلد اوّل آن در مواعظ و نصايح و امثال اينهاست و مجلد دوم آن را كه در هرات ديدهام مشتمل بر فضائل حضرت امير المؤمنين على عليه السّلام بوده ، و از آغاز تا انجام آن را به همين ترتيب به پايان برده است .
بارى در ارشاد القلوب اخبار تازه و غريبهاى را متذكر شده است و نسخهاى از آن در اصفهان در اختيار ما مىباشد و داير در السنه است كه ، كتاب ارشاد از قدماى اعلام ما مىباشد مجلد دوم آن كتاب را كه در هرات مشاهده كردم ثابت نيست كه مجلد دوم ارشاد باشد بلكه ، اكثر ارباب دانش آن را مجلد دوم ارشاد نمىدانند .
در عين حال ، در مجلد اوّل ارشاد از مجموعه ورام نقل كرده ، و اين نقل دليل بر آن است كه در ديلمى متأخر از ورام بوده ، زيرا ورام در روزگار سيد ابن طاوس مىزيسته بلكه ، جد ابن طاوس بوده است .
بارى ، ديلمى از متأخران علامه بوده است ليكن ، من در كتابهاى اعلامى كه سالها پيش از علامه مىزيستهاند ، از قبيل ابن شهرآشوب در مناقب و ابن جنى در يكى از بحثهاى خود از كتاب حسن بن ابى الحسن ديلمى نقل كردهاند « 1 » .
« ديلمى » به فتح دال بىنقطه و سكون يا و فتح لام منسوب به ديلم است .
216 - شيخ حسن بن محمّد بن حسن قمى قدّس سرّه
وى ، از اجلاى قمىها و از علماى متقدم ايشان است و از حسين بن على بن بابويه برادر صدوق رحمه اللّه روايت مىكرده است .
هامش
( 1 ) - پيش از اين نقل كرديم حسن بن ابى الحسن ديلمى مفسر ، غير از حسن بن ابى الحسن ديلمى صاحب ارشاد القلوب است - م .