و حسن بن ذكروان روزگار حضرت رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله را درك كرده ليكن تشرف به محضر مبارك آن حضرت را نيافته و در روزى كه رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله از دنيا رحلت فرموده وى ، بيست و دوساله بوده ، و او در آن هنگام دين مجوسى داشته است . پس از آن مرغ سعادت و نيكبختى بر سر او سايه افكنده و بدست امير المؤمنين على عليه السّلام مسلمان شده است .
چنانكه از عنوان اين ترجمه پيداست ما او را به عنوان حسن بن على بن محمّد بارى معرفى كرديم . ليكن در صدر احاديث يادشده ، بدين عنوان معرفى شده : رئيس ابو الجوائز حسن بن على بن بارى ، و به طورى كه از اواخر مجمع البيان بدست مىآيد ، ابو الوفا ، از شيخ ابو بكر محمّد بن احمد ابن محمّد مفيد جرجرانى روايت مىكرده و ابو الجوائز از گروهى از اعلام روايت داشته است و همچنين موافق با آنچه از صدر سند احاديث مذكور بدست مىآيد به واسطه على بن عثمان بن حسين ، از حسن بن ذكروان فارسى به دو واسطه از حضرت مولا على عليه السّلام روايت كرده باشد و حال آنكه در صدر احاديث چنين آمده است : حديث كرد ، سيد اجل با اخلاص ، سعد المعالى ذو الكفايتين ابو الجوائز ، حسن بن على بن محمّد بن بارى كاتب رحمه اللّه ، در محل نيل در ماه ذيقعده سال 458 هجرى در مشهد حضرت موسى بن جعفر عليه السّلام گفت ، حديث كرد ما را على بن عثمان بن حسن ، صاحب ديباجى رحمه اللّه در محل تل هوارى كه از توابع اعمال بطيحه است ، در سال 398 هجرى و من در آن هنگام هفتساله بودم گفت در سن هشتسالگى كه در واسط بودم حسن بن ذكروان فارسى در سال 313 هجرى و در روزگار المقتدر باللّه عباسى به واسط آمد خبر ورود او به گوش مقتدر رسيد استدعا كرد تا وى به بغداد رفته با وى ملاقات كند و احاديثى كه در خاطر دارد از وى سماع كند « 1 » .
هامش
( 1 ) - در پاورقى از اعيان 22 نقل كرد ، ابو الجوائز سال 382 هجرى متولد شده و سال 460 درگذشته است - م .