تخطي إلى المحتوى الرئيسي

تحفه حكيم مؤمن يا تحفة المؤمنين ( فارسي ) — صفحة 5

مساهمون:

ص٥
وهر گاه بدى جوهر بيشتر باشد سرب ومسكون كردد واگر زبيق جيد الجوهر بوده أسباب صبغ وفورد استه بدى جوهر كبريت مانع باشد صورت ؟ ؟ پذيرد وچون با اينحال پوست غالب باشد صورت روى توتيا كه خار ضينى نامند فايض شود واگر كبريت جيدا بجوهر وزبيق روى الجوهر باشد با عدم أسباب صنغ صورت عديدى عارض شود وانقلاب بعضي ببعضى باعمال مخصوصة كه رفع بدى جوهر هريك شود ممكن است وغير محكم التركيب را بيم مراتب مىباشد چو بعضيرا تفريق اجزاء بسيار سهلست مانند گوگرد ونمك وبعضيرا بسيار دشوار است وقدما فرموده اند كه هركاه مزاج دوائى را ندانند از تحليل اجزاء أو استنباط ميتوان نمود چه هركاه قدر معين أو را بقرع وانبيق تقطير كنند سايل آن اجزاء مائيى وزبد آن اجزاء هوائى ؟ ؟ اجزاء ناري وتفلش اجزاء ارضى خواهد بود پس مزاج أو را نسبت بقدر أغلب اجزاء متفرقة استنباط نمايند واز آنچه تشخيص امزجه توان نمود طعومست چه حدوث طعم از اثر كيفيت حاره وبارده ومعتدله است در مادهء لطيفه وغليظ ومتوسطهء بينهما واز فعل حار در لطيف حرافة ظاهر مىشود ودر غليظ مرارة ودر متوسط ملوحة واز فعل بارد ودر لطيف حموضة ودر غليظ عفوصة ودر متوسط قبوضة واز فعل معتدل الحرارة والبرودة در لطيف وسوته ودر غليظ حلاوة ودر متوسط از لطيف وغليظ تفاهته وتعريف هريك وبيان افعال آن بعد أزين مذكور خواهد شد تشخيص ثاني در ذكر صفات ادويه مفرده واغديهء مفرده ومركبه وبيان افعال كليه ومثابه كلى وتفسير أسامي ولغاتى كه درين تاليف مذكور مىشود ودر ساير كتب ادويه مدار عليها است پوشيده نماند كه ادويه واغذيه را افعالى كلى مىباشد مثل تسخين وتفريق حار وتبريد وتكثيف بارد ونرم كردن وسيلان فرمودن رطب وخشك كردن وامساك نمودن يا بس وهريك از ادويه را صفات مخصوصهء مىباشد كه مشابه كلى است مانند تفتيح وتسديد وردع وتحليل وأمثال آن واغذيهء مفرده را صفات منحصر است در هجده قسم أول لطيف صالح الكيموس كثير الغداء مثل گوشت كبك وشراب وزرده تخم نيمبرشت دوم لطيف روى الكيمو پس كثير الغذاء مانند كبوتر بچه سيم لطيف صالح الكيموس قليل الغذاء مثل أنار وسيب وكاهو چهارم لطف روى الكيموس قليل الغذاء مانند ترب وپياز وهرچه تند وتلخ وشور باشد پنجم غليظ صالح الكيموس كثير الغذاء مانند گوشت گوسفند وزردهء تخم مرغ كه زيادة پخته شده باشد ششم غليظ روى الكيموس كثير الغذاء مثل گوشت گاو وأسب وكبش هفتم غليظ صالح الكيموس قليل الغذاء مانند امرود ادويه هشتم غليظ روى الكيموس قليل الغذاء مثل گوشت قاق كه قديد گويند ومانند كومه نهم متوسط اللطافة والكثافة كه صالح الكيموس كثيرا الغذاء باشد مثل گوشت برهء يك سأله كه تغلى نامند دهم متوسط روى الكيموس كثير الغذاء مانند كلم رومى كه قنبيط عبارة از اواست يازدهم متوسط صالح الكيموس قليل الغذاء مانند انگور دوازدهم متوسط روى الكيموس قليل الغذاء مانند زردك سيزدهم متوسط صالح الكيموس متوسط الغذاء مانند جوجه كه خوب پخته باشد چهاردهم متوسط روى الكيموس متوسط الغذاء مانند جوجهء كه خوب نپخته باشد پانزدهم لطيف صالح الكيموس متوسط الغذاء مثل نان گندم بسيار پخته شانزدهم غليظ صالح الكيموس متوسط الغذاء مانند گوشت گوساله هفدهم لطيف روى الكيموس متوسط الغذاء مانند نان بد پخته هجدهم غليظ روى الكيموس متوسط الغذاء مانند كلم بوته دار كه كرنت عبارة از آنست وتفسير أسامي وبيان فعل هريك وصفات آن بترتيب حروف بدين نهج است حرف الألف اكال يعنى خورندهء عضو هرچه به سبب افراط تحليل وجلا وبتفريق ونفوذ نقصان جوهر عضو نمايد باين اسم نامند أصل بمعنى سنج است أعم از انكه از شجريا از گياه باشد أغصان بمعنى شاخها است ومخصوص شجر وگياه ساق دار است إكليل بمعنى تاج وابر تاريك ؟ ؟ آمده ودر أدوية مراد از وچترى بودن شكوفه وبارنباتا تست واكله وأكاليل جمع آن آجام بمعنى نيزار است اوديه جمع وادى وبمعنى كنار رود خانها است انكباب مراد از ونگاهداشتن عضو است ببخار ادويه كه جوشانيده باشد يا كرم كرده باشند اكتحال بچشم كشيدن چيزى استنشاق به بيني كشيدن چيزى مايع كه بسيار سايل باشد حرف الباء بشع بمعنى بدمزه است وهرچه را طعم مركب از مرارة وقبض باشد باين اسم خوانند بصيص نوراني ودرخشنده بطايح زمينها كه درآن آب جمع شده باشد وبه فارسي مرداب نامند بخور هرچه دود أو را استعمال نمايند بنك كرمهائى كه در ساق أشجار متكون شود پادر هر اسم فارسي ترياق است وگويند هرچه رفع سم كند ومصنوع نباشد مخصوص باين اسم بربور به فارسي بلغور نامند بزر آنچه از بار نباتات در غلاف ودر قشر باشد مثل خشخاش با قور جمع بقراست باكوره نخستين ؟ ؟ كه برسد بتر بريدن بزاق وبصاق آب دهن بعربفتح أول سركين بكر شتر جوان وبكسر أول دوشيزه حرف التاء تفه بمعنى بيمزه است ومراد از وظعى است كه نه لذيذ باشد نه كريه وتأثير أو ترطيب وتلببن وارخا ى بسيار وتوليد بلغم است ترياق به فارسي ترياك نامند وهرچه درشان أو باشد كه حفظ قوه وصحت مزاج وروح به حدى كند كه رفع ضرر سم نمايد باين اسم نامند وگويند مخصوص صناعي است واينكه افيونرا ترياك مينامند بجهة حفظ قوه است كه در اين امر با ترياك اشتراك دارد تصفيق آميختين آب با شراب تعليق آويختن چيزى بگردن وبساير اعضا تكرج به فارسي پى ور گويند وآن متغير شدن