رفتارى كه اكثر اصحاب پس از رحلت حضرت رسول اكرم صلَّى اللَّه عليه و آله و بعد از آنكه رسول خدا صلَّى اللَّه عليه و آله حضرت على عليه السّلام را به امامت برگزيد ، از خود نشان دادند ، كار بىسابقه و دور از انتظارى نبوده است ؛ براى اينكه نظير آن در قوم موسى عليه السّلام پيش آمده است كه دست از هارون عليه السّلام برداشتند و منصوص بودن او را رعايت نكردند ، همانطور كه اصحاب پيغمبر اكرم صلَّى اللَّه عليه و آله ، منصوص بودن حضرت على عليه السّلام را رعايت ننمودند . با توجه به نصوص زيادى كه از پيغمبر اكرم صلَّى اللَّه عليه و آله دربارهء حضرت على عليه السّلام رسيده است و در كليهء آنها اشارهاى به طرز رفتار اصحاب با على عليه السّلام شده است و از اينكه اعمالى را نسبت به او مرتكب خواهند شد ، بطور آشكار اشاره فرموده است ، بلكه اشارات حضرت رسول اكرم صلَّى اللَّه عليه و آله به عمل اصحاب و مخالفان حضرت على عليه السّلام ، از عنوان اشاره تجاوز كرده و صورت « نصّ » به خود گرفته است . از جمله از ارتداد برخى از اصحابش سخن گفته است . به اين معنى كه آنان ، پس از پذيرش به آئين اسلام ، اينك بعد از رحلت پيغمبر اكرم صلَّى اللَّه عليه و آله ، به روش گذشتگانشان باز مىگردند . ديگر آنكه ، اصحاب رسول خدا صلَّى اللَّه عليه و آله پس از رحلت آن حضرت ، كارهاى بىسابقهاى را كه وجود نداشته است ، ايجاد و احداث مىنمايند و بالاخره بدعتهائى از خود بوجود مىآورند . بارى پيغمبر اكرم صلَّى اللَّه عليه و آله رفتار اصحاب را پس از خود به عنوان جمع ياد آورى كرده است ، با آنكه بطور معلوم ، اصحاب پيغمبر اكرم صلَّى اللَّه عليه و آله پس از آن حضرت به غير از آنكه نص پيغمبر صلَّى اللَّه عليه و آله را ناديده گرفته و آن را با بىاعتنائى كاملى پشت سر انداختند و از حضرت على عليه السّلام به جهاتى كه ذيلا بيان مىشود كناره گيرى كردند ، عمل ديگرى را انجام ندادند .
از جمله : كم سن و سال و جوان بودن آن حضرت عليه السّلام ؛ « ابن قتيبه » در « الامامة و السياسة » مىنويسد : آنگاه كه حضرت على عليه السّلام از بيعت با « ابو بكر » امتناع ورزيد و خود را شايستهء خلافت قلمداد كرد ، « ابو عبيدة جراح » خطاب به آن حضرت گفت : شما شايستهء مقام خلافت نيستى ؛ به دليل آنكه جوان كم سن و سالى و خليفه
فضائل الخمسة من الصحاح الستة ( فضائل پنج تن ( ع ) در صحاح ششگانه اهل سنت ) ( فاسي ) — صفحة 164
مساهمون: سيد مرتضى حسيني فيروزآبادي
ص١٦٤