زمين و هفت دريا اندر است .
پس اين حم بر مثال سوگند است كه بدين همه كه ياد كرديم كه اين قرآن خداى عزّ و جلّ فرستاده است سوى پيغامبر خويش محمّد رسول اللَّه ، و بدين اندر هيچ شك و شبهت نيست .
و گروهى از علما گويند كه اين حم از شمار سالهاى اين جهان است .
و اين « 1 » بسورة كهيعص و طسم بگفته آمده است بشرح .
و امّا اين آيت كه خداى عزّ و جلّ همى گويد :
وَ إِذْ صَرَفْنا إِلَيْكَ نَفَراً مِنَ الْجِنِّ يَسْتَمِعُونَ الْقُرْآنَ ، فَلَمَّا حَضَرُوهُ قالُوا أَنْصِتُوا ، فَلَمَّا قُضِيَ وَلَّوْا إِلى قَوْمِهِمْ مُنْذِرِينَ
. « 2 » و سبب اين چنان بود كه عمر بن الخطاب رضى اللَّه عنه بيامد و بدار النّدوه شد بر آن كه پيغامبر عليه السّلم را و ياران او را كه اندران دار الندوه با او بودند همه را بكشد ، و يا ايشان را بگيرد و دست بسته پيش آن كافران مكّه برد . و پس بركة دعاى پيغامبر عليه السّلم اندر و رسيد و مسلمان گشت ، و آن روز مسلمانى آشكارا گشت .
و مدّت سه سال بود تا وحى به پيغامبر عليه السّلم مىآمد و هنوز مسلمانى آشكارا نكرده بود ، و چون سه سال بگذشت حق تعالى بفرمود كه مسلمانى بر جهانيان آشكارا كن و جمله خلايق را با سلام خوان ، و آنچه به تو فرستادم بديشان برسان چنان كه خداى عزّ و جلّ گفته است :
يا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ ، وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ ، وَ اللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ
. « 3 » پس پيغامبر عليه السّلم اسلام آشكار كرد ، و اندر ميان مسجد گفت :
كه اى مردمان منم پيغامبر خداى عزّ و جلّ ، آن خداى كه پادشاهى
هامش
( 1 ) و اين قصه . ( صو )
( 2 ) الاحقاف 29
( 3 ) المائدة 67