بعد از افشاى عقيده اصلى او و مخالفت وى با قومش ، براساس استفهام انكارى اين موارد را انكار كرده باشد .
تنبيه سوم [ تحقيق درباره احوال ابراهيم ( ع ) و كيفيت اخبار اعتقادى وى است ]
اين تنبيه تحقيق درباره احوال ابراهيم ( ع ) و كيفيت اخبار اعتقادى وى است . دراينباره مىگوييم وقتى كه انسان از سراب نفس و سرداب طبيعت خويش خارج شد ، در نشئه ملكوتى دوباره متولد مىشود و در نتيجه حق برحسب استعداد وى به طريق نور و ظلمت بر وى متجلى مىشود ؛ گاهى به صورت زهره ، گاهى به صورت ماه ، و گاهى به صورت خورشيد . اين است كه امر بر سالك گران مىشود و او توهم مىكند كه حق است .
ازاينرو به ولى قاهر ( كه بتواند وى را از اين وادى بيرون بياورد ) توسل مىجويد و او وى را از اين جهالت بيرون مىآورد تا اينكه خداوند جل جلاله بدون صورت بر وى تجلى مىيابد .
يا اينكه ابراهيم ( ع ) پس از آنكه از سردابى كه مادرش وى را در ان پنهان ساخته بود خارج شد ، حال وى نيز مانند ساير سالكان بوده است و در نتيجه لازمه سخنان وى شرك و كفر نيست ؛ زيرا ان انوار ظهورات حقيقت خداوند متعال هستند و گاهى حكم ظاهر بر مظهر تعين مىيابد بهطورىكه سالك گمان مىكند كه مظهر همان ظاهر است تا اينكه جبرئيل عقلش فرياد برمىآورد كه ظاهر مظهر نيست ، بلكه حق مقيد است و حتى بايد حق را درهرصورت و ظهورى ببيند . همچنانكه موسى ( ع ) ريش و سر هارون را گرفت تا به او بياموزد كه آنچه سامرى ساخته است ، توجه ظهور حق است و حق در هر مظهرى معبود است . همچنانكه فرمود :
وَ قَضى رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ
« 1 »
خلاصه ، ازاينجهت نيز اشكالى وجود ندارد .
هامش
( 1 ) . اسراء ( 17 ) : 23 .