موجب شهود ذات خداوند متعال مىشود كه جمال و جلال صرف است و وقتى كه عابد به اين كرامت تشرف پيدا كند ، كار به مرحله نهم مىرسد .
مرتبه نهم [ عشق به ذات خداوند ]
عبارت است از عشق به ذات خداوند كه ملازم با فنا در ذات خداوند متعال است . همچنانكه فرمود :
رب زدني فيك تحيرا
و اين مقام ضالين ( گمشدگان ) است و وقتى عبد به اين مرتبه برسد ، كار به مرتبه مرتبه دهم مىرسد .
مرتبه دهم [ مقام الغام به بقاى بعد از فنا ]
عبارت است از مقام الغام به بقاى بعد از فنا . چنانكه خداوند متعال فرمود :
الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ
« 1 »
تحقيق اين مطلب به اين صورت است كه انسان در اين سوره به چند دسته تقسيم شده است : يكى هدايتشدگان به راه راست و ديگرى انسانهايى كه مورد خشم واقع شدهاند و اعراض كردهاند . هدايتشدگان نيز به منعمين و ضالين تقسيم شدهاند ؛ زيرا خداوند منعمين را به دو صفت وصف مىنمايد :
يكى
« غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ »
و ديگرى
« وَ لَا الضَّالِّينَ » ؛
كه يعنى كسى كه به وى نعمت داده شده ، كسى است كه از صراط مستقيم اعراض ننموده است تا در پى ان مورد خشم ( مغضوب ) واقع شود . در حيرت هم واقع نشده است تا اينكه « ضال » شود . بهطورىكه در فناى خود باقى بماند . دليل اين مسئله نيز اين است كه « ضالين » عطف به مغضوبين نشده است . و گرنه لازم مىآمد تكرار نسبت به گروهى از اشرار و عدم استيفاى ذكر گروهى از نيكان . مضافا اينكه ، در صورت عطف ضالين به مغضوبين ، نيازى به ذكر حرف نفى نيست .
هامش
( 1 ) . فاتحه ( 1 ) : 7 .