مرتبه ششم [ حضور قلب عابد در مقام « استعانت » اين است كه خداوند مىشنود ، مىبيند ]
عبارت است از حضور قلب عابد در مقام « استعانت » و مقام « كنت سمعه و بصره » و مشاهده اين حقيقت است كه وى بهوسيله خداوند مىشنود ، مىبيند و كارهاى ديگرى را انجام مىدهد . اين است كه مىگويد :
إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ
« 1 »
و به اين صورت همه كارهايش اعم از عبادت و . . . را به مشيت خداوند اسناد مىدهد و از همه انها غافل و بىخبر ( فانى ) مىشود . وقتى كه عابد در اين مرتبه عميقا غور نمايد ، درحالىكه مشيت ناشى از اسماء و صفات خداوند است ، كار به مرتبه هفتم مىرسد .
مرتبه هفتم [ هدايت و رساندن ( عابد ) به صراط ذات خود ، يعنى همان اسما و ؛ صفات ]
عبارت از هدايت و رساندن ( عابد ) به صراط ذات خود ، يعنى همان اسما و صفات ؛ زيرا اسما و صفات خداوند عين ذات او هستند و به اين صورت اسما و صفات خداوند يكى پس از ديگرى بر عابد تجلى مىكنند تا اينكه او صفات خود را از دست مىدهد ( از انها فانى مىشود ) و به اخلاق پروردگارش متخلق مىشود و از آنجايى كه ذات عابد هنوز به چشم مىخورد ، اين است كه مىگويد :
اهْدِنَا
« 2 »
و به اين ترتيب كار به مرتبه هشتم مىرسد .
مرتبه هشتم [ استقامت ]
عبارت است از استقامت ؛ زيرا استقامت در راهى كه بيان شد كه اسما و صفات حق هستند كه عين ذات وى هستند ، واضح است كه فنا در چنين راهى
هامش
( 1 ) . همان .
( 2 ) . همان .