در جواب مىگويم : فنا بر دو نوع است : تكوينى و ارادى . فناى تكوينى در ارتباط با روح مجرد مطرح است . مانند عقول مهيمين عاشق پروردگار . فناى ارادى نيز در ارتباط با روح متعلق مطرح است . اين نوع فنا داراى چند بخش است :
1 . قبل از استكمال جهات طبيعت ان ؛ كه جائز نيست . چنانكه خداوند فرموده است :
لا تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ
« 1 »
و حتى فرمود :
وَ مَنْ يَقْتُلْ مُؤْمِناً مُتَعَمِّداً فَجَزاؤُهُ جَهَنَّمُ خالِداً فِيها
« 2 »
2 . بعد از استكمال عالم طبيعت و خروج از خانه ان . چنانكه خداوند متعال فرموده است :
وَ مَنْ يَخْرُجْ مِنْ بَيْتِهِ مُهاجِراً إِلَى اللَّهِ وَ رَسُولِهِ ثُمَّ يُدْرِكْهُ الْمَوْتُ فَقَدْ وَقَعَ أَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ
« 3 »
اين قسمت نيز دو بخش دارد :
بخشى كه بعد از استكمال موفق به بقاى بعد از فنا مىشود .
بخشى كه بر حال فنا و جذبه خويش مىماند .
حال كه از اين موارد اطلاع حاصل شد ، مىگوييم كه هر كس به بقاى بعد از فنا تشرف يافت ، كاملترين فرد ، خارج از طبيعت ، فانى در حقيقت ، مجذوب ، و مشمول اين فرموده است كه :
أوليائي تحت قبابي لا يعرفهم غيري « 4 »
قبلا مقام ظالمين و منعمين بيان شد . ( براى اطلاعات بيشتر ) به انها مراجعه كن . اگر گفته شود در آيات و روايات مسئله خوردن و خوردن گندم مطرح شده است . ازاينرو با توجه به آنچه بيان شد ، خوردن گندم براى آدم ممنوع و
هامش
( 1 ) . انعام ( 6 ) : 151 .
( 2 ) . نساء ( 4 ) : 93 .
( 3 ) . همان : 100 .
( 4 ) . احياء العلوم ، ج 4 ، ص 256 ؛ كشف المحجوب هجويرى ، ص 70 .