صورت ، جسم ، و بخشهاى جلويى ( پيشين ) بدن وى است . همچنانكه منظور از وجه در اين آيه همين است :
فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ
« 1 »
زيرا مسجد الحرام جسم است و تنها جسم در مقابل جسم قرار مىگيرد .
نحوه قرار گرفتن انها در مقابل يكديگر نيز « قبله » ناميده مىشود . البته لزوم داشتن اين حالت ( روبهقبله بودن ) در نماز ، قربانى ، ذبح ، حال احتضار ، هنگام نماز جنازه ، و هنگام دفن ميت واجب است ؛ هرچند كيفيت و چگونگى اين امر در همه موارد نامبرده متفاوت است . حتى هنگامى كه ميت به صورت امانت دفن مىشود ، بايد وى را به طرف قبله قرار دهند ؛ درست مانند قبر . البته مسلمانان از اين امر غفلت مىورزند . پس توجه كنيد ، خداوند شما را رحمت كند .
از سوى ديگر ، به خود گرفتن اين حالت در هنگام قضاى حاجت ، چه به صورت استدبار و چه به صورت استقبال ، و حتى در هنگام استنجا ، و مباشرت زناشويى حرام است . اما در موارد ديگرى غير از اين امور ، روبهقبله بودن مستحب است و در حالت انجام دادن عبادات مورد تاكيد است و حتى براى زمان خواب نيز مورد تاكيد قرار گرفته است ؛ زيرا خواب يا شبيه حال احتضار است يا شبيه حالت ميت در قبر . واضح است كه هر يك از اين دو حالت كه باشد ، مسئله روبهقبله بودن ، تحقق مىيابد . هرچند مناسبتر ان است كه حالت احتضار ، انتخاب شود .
وَ السَّلامُ عَلى مَنِ اتَّبَعَ الْهُدى
« 2 »
اما وجه مورد نظر در اين بحث ، كه امرى كه بايد به ان رو شود ، دين است ، و دين هم چنانكه بيان خواهد شد ، قطعا از مقوله معانى است ، وجه انسان است كه برحسب آنچه با فطرت دراكه وى تناسب دارد ، جهات ادراكى هفتگانه وى است ؛ يعنى وجه حس ، وجه عقل ، وجه قلب ، وجه روح ، وجه سر ، وجه خفى ، و وجه اخفى و اين همان شهرهاى انسان است ( كه شاعر
هامش
( 1 ) . بقره ( 2 ) : 150 .
( 2 ) . طه ( 20 ) : 47 .