به خاطر اور روزى را كه ما از هر امتى ، گروهى را از كسانى كه آيات ما را تكذيب مىكردند محشور مىكنيم .
بايد دانست كه مشخص كردن عدهاى از مردم براى حشر در اينجا ، دال بر اين است كه اين ظهور مربوط به ملكوت و قيامت كبرى نيست ؛ زيرا در قيامت كبرى ، كسى به صورت خاص و مشخص حشر نمىشود ، بلكه خداوند در مورد ان فرموده است :
وَ حَشَرْناهُمْ فَلَمْ نُغادِرْ مِنْهُمْ أَحَداً
« 1 »
همه آنان [ انسانها ] را برمىانگيزيم و احدى از ايشان را فروگذار نخواهيم كرد .
و حتى حيوانات هم در ان حشر مىشوند . چنانكه خداوند متعال فرموده :
وَ إِذَا الْوُحُوشُ حُشِرَتْ
« 2 »
و در آن هنگام كه وحوش جمع شوند .
بر اين اساس مىتوان گفت كه منظور از « روز حشر گروههايى از مردم » روز بازگشت ارواح به اين عالم است .
مطلب دوم [ درباره اين فرموده خداوند است : « فَهُمْ يُوزَعُونَ * حَتَّى إِذا جاؤُ »
]
اين مطلب درباره اين فرموده خداوند است :
« فَهُمْ يُوزَعُونَ * حَتَّى إِذا جاؤُ »
وزع به معنى خوددارى ، بازداشتن ، و منع كردن است . عبارت « الوزعه » نيز از همين ريشه است كه درباره واليانى به كار مىرود كه مانع ارتكاب محرمات الهى مىشوند . بنابراين مراد از « وزع » در اين آيه ، حبس و تقييد است ؛ حتى زمانى هم كه به دنيا مىآيند باز هم مقيد و تحت كنترل هستند .
ازاينرو اين آيه بر دو امر دلالت مىكند :
1 . اينكه حشر در دنيا صورت مىگيرد .
2 . اين حشر به صورت مقيد و كنترل شده است .
هامش
( 1 ) . كهف ( 18 ) : 47 .
( 2 ) . تكوير ( 81 ) : 5 .