آيه در مقايسه بين سه نفر از مؤمنان خالص ؛ على عليه السّلام ، حمزه سيد الشهداء و عبيدة بن حارث با سه تن از مشركان فاجر مثل عتبه و شيبه و وليد بن عتبه نازل شد .
الَّذِينَ اجْتَرَحُوا السَّيِّئاتِ
يعنى كسانى كه شرك و بىدينى را كسب كردند .
و قضيه از اين قرار بود كه سه تن از مشركين پليد مثل عتبه و شيبه و وليد بن عتبه در مكه با سه نفر از مؤمنين ياد شده به مجادله و منازعه پرداختند و گفتند شما را فاضلتر و برتر از خود نمىدانيم و شما مسلمانان و مؤمنين بر مبناى درست و صحيحى نيستيد ، اگر هم بر فرض قيامتى و آخرتى در كار باشد باز هم ما از شما برتر و بالاتريم و در جايگاه والاتر و بهترى جاى داده مىشويم .
خداى سبحان كه داناى سرّ و نهان است ، آيه شريفه
أَمْ حَسِبَ الَّذِينَ اجْتَرَحُوا السَّيِّئاتِ
. . . را در باره آنان نازل كرد و فرمود : مؤمنان صالح با كافران ناصالح هرگز در نزد ما مساوى نيستند . اگر چنين سخنانى بگوييد ، قضاوت نادرست و ناحقّى كردهايد . « 1 » ( 874 ) كلبى از ابى صالح نقل كرد ؛ ابن عباس در شرح آيه كريمه بيان كرد ؛
أَمْ حَسِبَ الَّذِينَ اجْتَرَحُوا السَّيِّئاتِ
يعنى بنى عبد شمس كه دنبال كسب بدىها و سيئات بودند
كَالَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ
بنى هاشم و بنى عبد المطلب هستند كه به ايمان و عمل صالح گرايش و اهتمام داشتند .
( 875 ) مقاتل بن سليمان از ضحّاك روايتى را نقل كرد كه ابن عباس در توضيح آيه شريفه گفت :
أَمْ حَسِبَ الَّذِينَ اجْتَرَحُوا السَّيِّئاتِ
يعنى بنى اميه كه پيوسته دنبال سيئات و ضدّيت و مخالفت با قرآن و اسلام بودند و
أَنْ نَجْعَلَهُمْ كَالَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ
يعنى مؤمنين صالح كه پيوسته گوش به فرمان يزدان و مطيع قرآن بودند و آنان ؛ نبى صلى اللَّه عليه و آله ، على عليه السّلام ، حمزه سيد الشهداء ، جعفر طيّار ، حسن ، حسين و فاطمه عليهم السّلام
هامش
( 1 ) روايت 873 / شواهد التنزيل از طريق ابى صالح از ابن عباس با اندك اختلافى مثل همين روايت مبسوط نقل شده است .