گريخت و او خاتون ، مادر اينانج محمود ، را به زنى گرفت ، بر سراسر عراق چيره شد و آهنگ رى نمود كه ياران خوارزم شاه علاء الدين تكش بن ايل ارسلان در آنجا بودند و آن شهر و قلعتش به دست داشتند . « 1 » سلطان بر شهر بتاخت و در همان روز آن را تصرف كرد و در دژ شهر در حصار گرفت . پس از آن ، خوارزميانى را كه در آنجا بودند و امان مىخواستند ، زينهار داد و خواست تا به زير آيند ، و چون به زير آمدند ، نخست اجازت داد تا از شهر بيرون روند ؛ سپس پيمان خويش شكست و كسانى در پى آنان فرستاد تا هرچه داشتند از ايشان گرفتند . در اين ميان گروهى از خوارزميان به قتل آمدند و ديگران نيز گريختند . « 2 » پس از آن سلطان بر اصفهان دست يافت و آن را به اقطاع به امير عز الدين فرج خادم « 3 » داد و خود در عراق ، كه در آنجا بىمنازع بود و فرمانفرمايى و سلطنتش بىمانع ، بماند .
و اما اينانج محمود ؛ او پس از آنكه از دست برادرش امير ابو بكر گريخت ، به زنجان رسيد ، اما كار اين گريز بالا گرفت و او سرانجام به سمنان رفت و در آنجا به سپاهيان خوارزم شاه ، كه مقدمهء سپاه او بودند ، پيوست و نزد ايشان بماند تا اينكه خوارزم شاه به دامغان رسيد . اين زمان او و اميران عراقى ، كه پيشتر به خوارزم شاه علاء الدين تكش بن ايل ارسلان پناهنده شده و با سپاهيانش درآميخته بودند ، جداگانه از سمنان به دامغان رخت كشيدند تا به خدمت خوارزم شاه رسند . « 4 » اينانج محمود در برابر تخت خوارزم شاه به خدمت ايستاد و در برابرش زمين بوسيد و
هامش
( 1 ) . قتلغ اينانج پس از شكست در نبرد قزوين در رى در حصار شد و پس از آنكه سلطان طغرل سوم با سپاهيانش راهى همدان گشت ، متوجه يارىخواهى از خوارزم شاه تكش شد . تكش به سال 588 ه به همراه سپاهش راهى رى شد ، ولى قتلغ با نزديك شدن وى به رى از فراخوان خود پشيمان شد و بر جان خويشتن ترسيد و از پيش رويش برفت و در دژ خود در حصار شد . خوارزمشاه به رى رسيد و آن را گرفت و پس از آن بر دژ طبرك دست يافت . طغرل هم با او نامه كرد و با هم صلح كردند و رى در دست خوارزمشاه ماند و او در آنجا سپاهى برگماشت و به خوارزم باز شد تا با برادرش ، سلطان شاه ، رودررو شود - كه شنيده بود وى رهسپار خوارزم شده است . ابن اثير 12 / 43 و راوندى 506 .
( 2 ) . نخست ، سلطان طغرل سوم بود كه صلح را برهم زد و به سال 589 ه رى و طبرك را تصرف كرد .
فرماندهء نگاهبانان رى ، امير خوارزمى طمغج ، كشته شد و نزديك به دوهزار خوارزمى به اسارت آمدند . پس از چندى طغرل راهى دژ فرزين شد ( راوندى 506 ) و دژ طبرك هم ويران گشت . ياقوت ( 4 / 16 ) اين رخدادها را در سال 588 ه مىآورد . با اين همه از آنجا كه سپاهيان خوارزمى از نو از سوى گرگان بر رى تاختند ، سلطان طغرل نتوانست به همدان بازگردد . او در برابر ايشان ايستاد و در 4 محرم سال 590 ه خوارزميان شكست خوردند و 25 تن از اميرانشان ، از قبيل مياجق و صوتاش و محمد خان و ديگران ، به اسارت آمدند . ابن اثير 12 / 42 و راوندى 506 .
( 3 ) . درخصوص عز الدين فرج مخلص سعد ( خادم ) ، نك . به : راوندى 507 - 506 .
( 4 ) . يارىخواهى قتلغ اينانج از خوارزمشاه با رسيدن فرستادهء خليفه به نزد خوارزمشاه براى شكايت از