پس از آنكه سپاهيان اسبان خويش به چراگاه بردند و آن اسبان فربه شدند ، خوارزم شاه ايل ارسلان بفرمود تا از عراق بيرون آيند ، و آنان نيز بيرون آمدند . اين زمان از عراق به اتابك الدگز نامه شد كه اينان آماده شده و بيرون آمدهاند . اتابك هم براى برخورد با ايشان بيرون آمد ، اما سپاه اينانج پيش از اتابك الدگز به رى رسيد و از آنجا به ساوه رفت كه منزلگاه سپاهيان بود .
چنان كه پيشتر گفتيم ، اميران عراق كه همگى با اينانج همداستان بودند ، در كنار اتابك الدگز ايستادند و همان بود كه آنان ، يعنى خوارزميان و اينانج ، را از همداستانى با اميران عراق بهدر آورد ، حال آنكه امر آنگونه نبود .
سلطان و پهلوان بن الدگز كه ديدند در رسيدن اتابك الدگز درنگى افتاده است ، كناره جستند و به كارزار دست نبردند . در همينحال ، اميران عراق در برابر اينانج و سپاه خوارزم شاه ايل ارسلان ايستادند و با آنان كارزارى سخت بكردند ، اما چو ديدند كه سلطان كناره جسته است و سلطانى ندارند كه پيشاپيش ايشان بجنگد ، به خدمت سلطان پيوستند و هرچه از خيمه و بار و بنه كه بردن نيارستند ، وانهادند و خوارزميان و اينانج آنها را به غنيمت بردند . « 1 » پنج روز پس از آن ، اتابك الدگز بديشان رسيد و چندى نگذشت كه سر در پى ايشان نهاد و آنان از برابرش به رى گريختند . او آنان را دنبال كرد و ايشان رى را وانهادند و سرگشته رو به راه نهادند و از اينانج خواستند كه با ايشان برود ، كه با آنان همراه نشد و در دژ شهر ، كه پيشتر استوارش ساخته بود ، مقام ساخت . « 2 » اين زمان اتابك الدگز پيرامون رى منزل كرد و شهر را بگرفت و اينانج ، گويى كه روزى گذشته است ، چهار ماه در آن دژ بماند ، و دراينحال هرروز در ميان دو گروه كارزار بود .
در اين هنگام اينانج به اتابك الدگز نامه كرد و صلح خواست . اتابك پاسخ داد : « من جز با
هامش
بك به خوارزمشاه پناهنده شدند . آن خطايى براى حمله بر فارغليان به سال 567 ه از رود جيحون گذشت و آهنگ خوارزمشاه ايل ارسلان كرد . وى نيز سپاهى به فرماندهى عيار بك به سويش فرستاد ، ولى خان خانان چينى خوارزميان را شكست داد . عيار بك خود به اسارت آمد ، و پس از چندى ايل ارسلان در 19 رمضان سال 567 ه جان سپرد و پسرش ، علاء الدين تكين خوارزمشاه گرديد ( 1200 - 1172 م ) . نك . به : ابن اثير 11 / 140 و 116 .
( 1 ) . حسام الدين اينانج و سپاه خوارزمشاه به سال 563 ه رى را تصرف كردند . سپس به آذربايجان بازگشتند و شهرهاى ابهر و زنجان و قزوين را گرفتند . خوارزميان در اين شهرها ويرانى و تاراج نمودند و در مثل از قزوين دوهزار شتر رنگ بردند . راوندى 421 .
( 2 ) . اينانج در دژ طبرك كه در نزديكى رى است ، پناه گرفت . اين دژ را واپسين سلطان سلجوقى ، طغرل سوم فرزند ارسلان شاه ، به سال 588 ه ويران كرد . نك . به : ابن اثير 11 / 130 و ياقوت 4 / 17 - 16 .