« تفسّح » همهى اين الفاظ به معناى اين است كه براى او جا باز كرد .
وَ إِذا قِيلَ انْشُزُوا فَانْشُزُوا
و هرگاه گفتند از جاى خود برخيزد نيز حكم خدا را اطاعت كنيد .
لفظ « نشز » از باب « نصر » و « ضرب » است ، يعنى در جاى بلند قرار گرفت . و از هر دو باب خوانده شده است .
بعضى گفتهاند : در مجلس نبىّ صلّى اللّه عليه و آله تنافس و رقابت مىكردند تا جايى كه گروهى از بدريّين آمدند و نبىّ صلّى اللّه عليه و آله آنان را مورد تكريم و احترام قرار مىداد ، پس جلو نبىّ صلّى اللّه عليه و آله ايستادند و جا براى نشستن پيدا نكردند ، نبىّ صلّى اللّه عليه و آله فرمود : اى فلانى ، اى فلانى و اى فلانى ، از جايتان بلند شويد ، پس بلند شدند ، اين معنا بر بعضى سنگين آمد ، پس اين آيه نازل شد .
يعنى هرگاه در مجالس به شما گفته شود جا باز كنيد بدان معناست كه خيلى به همديگر نچسبيد تا از گرمى هوا و گرمى به هم چسبيدن اذيّت نشويد « 1 » .
و هرگاه گفته شود : در مجالس توسعه دهيد بدان معناست كه براى كسى كه بعد از شما مىآيد جا باز كنيد يعنى به هم بچسبيد تا جا باز شود .
يا بعضى از اهل مجلس كه زيارت رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله را كرده و كارش تمام شده بلند شود برود تا كسى كه بعد از او مىآيد در جاى او بنشيند ، كه اگر چنين كنيد خداوند براى شما جا باز مىكند .
و نتيجه ياد ( خدا ) كه مرتّب بر امتثال امر خداست به جهت راضى كردن نفوس مؤمنين است .
هامش
( 1 ) تفسير جامع ج 7 ص 90 .