چون لفظ « يعود » استعمال مىشود در بازگشت به آنچه گفته است و بازگشت به سوى آنچه گفته است ، « و لما قال » يعنى « يعود عمّا قال » يعنى از گفتهى خويش برگشته است .
و بعضى گفتهاند : معناى آن اين است كه به زنانشان بازمىگردند و قول خداى تعالى : « لما قالوا » ابتداى كلام است و معناى آن « فتحرير رقبة لما قالوا » مىباشد .
ذلِكُمْ تُوعَظُونَ بِهِ
اين آزاد كردن بنده به خاطر اين است كه پند بگيريد و ديگر ظهار را تكرار نكنيد .
وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ
و خدا به تمام كار شما آگاهست .
فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيامُ شَهْرَيْنِ مُتَتابِعَيْنِ
و هر كه برده نيابد باز هم بايد پيش از جماع دو ماه پىدرپى روزه بگيرد .
در صدق تتابع و توالى دو ماه كافى است كه چيزى از ماه دوّم به ماه اوّل متّصل شود .
مِنْ قَبْلِ أَنْ يَتَمَاسَّا
مقصود مجامعت است يا مطلق تماسّ .
فَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَإِطْعامُ سِتِّينَ مِسْكِيناً
اطعام شصت مسكين به مقدارى كه سير شوند « 1 » ، يا بهر مسكين يك مدّ از طعام داده شود .
[ ذلِكَ ]
آنچه كه ذكر شد از عدم حرمت ابدى با ظهار چنانچه در جاهليّت بود ، جواز رجوع به زنان بعد از ظهار و ترتيب در خصال و روشهاى كفّاره همهى اينها براى آن است كه ايمان به خدا و رسولش بياوريد .
هامش
( 1 ) تفسير على بن ابراهيم قمى .